<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE root>
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="review-article" dtd-version="1.2" xml:lang="en"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">Acta Naturae</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="en">Acta Naturae</journal-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Acta Naturae</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn publication-format="print">2075-8251</issn><publisher><publisher-name xml:lang="en">Acta Naturae Ltd</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="publisher-id">11540</article-id><article-id pub-id-type="doi">10.32607/actanaturae.11540</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="en"><subject>Reviews</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="ru"><subject>Обзоры</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="article-type"><subject>Review Article</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title xml:lang="en">Eukaryotic Ribosome Biogenesis: The 40S Subunit</article-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Биогенез эукариотических рибосом: 40S субъединица</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Moraleva</surname><given-names>Anastasia A.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Моралева</surname><given-names>Анастасия Андреевна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>deryabin95@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Deryabin</surname><given-names>Alexander S.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Дерябин</surname><given-names>Александр Сергеевич</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>deryabin95@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Rubtsov</surname><given-names>Yury P.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Рубцов</surname><given-names>Юрий Петрович</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>deryabin95@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Rubtsova</surname><given-names>Maria P.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Рубцова</surname><given-names>Мария Петровна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>deryabin95@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff2"/><xref ref-type="aff" rid="aff3"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Dontsova</surname><given-names>Olga A.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Донцова</surname><given-names>Ольга Анатольевна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>deryabin95@mail.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff3"/><xref ref-type="aff" rid="aff4"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff1"><aff><institution xml:lang="en">Shemyakin-Ovchinnikov Institute of Bioorganic Chemistry of the Russian Academy of Sciences</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Институт биоорганической химии им. академиков М.М. Шемякина и Ю.А. Овчинникова РАН</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff2"><aff><institution xml:lang="en">Shemyakin-Ovchinnikov Institute of Bioorganic Chemistry of the Russian Academy of Sciences</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Институт биоорганической химии им. академиков М.М. Шемякина и Ю.А. Овчинникова</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff3"><aff><institution xml:lang="en">Lomonosov Moscow State University, Faculty of Chemistry</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Московский государственный университет имени М.В. Ломоносова</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff4"><aff><institution xml:lang="en">Skolkovo Institute of Science and Technology</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Сколковский институт наук и технологий</institution></aff></aff-alternatives><pub-date date-type="pub" iso-8601-date="2022-05-10" publication-format="electronic"><day>10</day><month>05</month><year>2022</year></pub-date><volume>14</volume><issue>1</issue><issue-title xml:lang="en"/><issue-title xml:lang="ru"/><fpage>14</fpage><lpage>30</lpage><history><date date-type="received" iso-8601-date="2021-07-29"><day>29</day><month>07</month><year>2021</year></date><date date-type="accepted" iso-8601-date="2022-02-11"><day>11</day><month>02</month><year>2022</year></date></history><permissions><copyright-statement xml:lang="en">Copyright ©; 2022, Moraleva A.A., Deryabin A.S., Rubtsov Y.P., Rubtsova M.P., Dontsova O.A.</copyright-statement><copyright-statement xml:lang="ru">Copyright ©; 2022, Моралева А.А., Дерябин А.С., Рубцов Ю.П., Рубцова М.П., Донцова О.А.</copyright-statement><copyright-year>2022</copyright-year><copyright-holder xml:lang="en">Moraleva A.A., Deryabin A.S., Rubtsov Y.P., Rubtsova M.P., Dontsova O.A.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="ru">Моралева А.А., Дерябин А.С., Рубцов Ю.П., Рубцова М.П., Донцова О.А.</copyright-holder><ali:free_to_read xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/"/><license><ali:license_ref xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref></license></permissions><self-uri xlink:href="https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11540">https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11540</self-uri><abstract xml:lang="en"><p>The formation of eukaryotic ribosomes is a sequential process of ribosomal precursors maturation in the nucleolus, nucleoplasm, and cytoplasm. Hundreds of ribosomal biogenesis factors ensure the accurate processing and formation of the ribosomal RNAs’ tertiary structure, and they interact with ribosomal proteins. Most of what we know about the ribosome assembly has been derived from yeast cell studies, and the mechanisms of ribosome biogenesis in eukaryotes are considered quite conservative. Although the main stages of ribosome biogenesis are similar across different groups of eukaryotes, this process in humans is much more complicated owing to the larger size of the ribosomes and pre-ribosomes and the emergence of regulatory pathways that affect their assembly and function. Many of the factors involved in the biogenesis of human ribosomes have been identified using genome-wide screening based on RNA interference. This review addresses the key aspects of yeast and human ribosome biogenesis, using the 40S subunit as an example. The mechanisms underlying these differences are still not well understood, because, unlike yeast, there are no effective methods for characterizing pre-ribosomal complexes in humans. Understanding the mechanisms of human ribosome assembly would have an incidence on a growing number of genetic diseases (ribosomopathies) caused by mutations in the genes encoding ribosomal proteins and ribosome biogenesis factors. In addition, there is evidence that ribosome assembly is regulated by oncogenic signaling pathways, and that defects in the ribosome biogenesis are linked to the activation of tumor suppressors.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="ru"><p>Формирование эукариотических рибосом – это последовательное созревание рибосомных предшественников в ядрышке, нуклеоплазме и цитоплазме. Сотни факторов биогенеза рибосом обеспечивают точный процессинг и формирование третичной структуры рибосомных РНК, а также взаимодействие с ними рибосомных белков. Большая часть знаний о сборке рибосом получена в результате изучения клеток дрожжей, и долгое время считали, что механизмы биогенеза рибосом эукариот очень консервативны. Основные стадии биогенеза рибосом сходны в разных группах эукариот, однако у человека этот процесс значительно сложнее из-за большего размера рибосом и пре-рибосом, а также возникновения регуляторных путей, влияющих на их сборку и функцию. Множество факторов, необходимых для биогенеза именно рибосом человека, выявлено с помощью полногеномных скринингов на основе РНК-интерференции. В данном обзоре на примере 40S субъединицы рассмотрены ключевые аспекты биогенеза рибосом у дрожжей и человека. Механизмы, лежащие в основе этих различий, недостаточно изучены, потому что не существует эффективных методов характеристики пре-рибосомных комплексов человека. Мутации в генах, кодирующих рибосомные белки и факторы биогенеза рибосом, приводят к генетическим заболеваниям (рибосомопатиям), сборка рибосом регулируется онкогенными сигнальными путями, а дефекты биогенеза рибосом связаны с активацией опухолевых супрессоров, что делает задачу понимания механизмов биогенеза рибосом актуальной.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="en"><kwd>nucleolus</kwd><kwd>ribosome biogenesis</kwd><kwd>ribosomopathy</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>ядрышко</kwd><kwd>биогенез рибосом</kwd><kwd>рибосомопатии</kwd></kwd-group><funding-group><award-group><funding-source><institution-wrap><institution xml:lang="ru">РФФИ</institution></institution-wrap><institution-wrap><institution xml:lang="en">RFBR</institution></institution-wrap></funding-source><award-id>20-04-00796 А</award-id></award-group></funding-group></article-meta></front><body></body><back><ref-list><ref id="B1"><label>1.</label><mixed-citation>Ban N., Nissen P., Hansen J., Moore P.B., Steitz T.A. // Science. 2000. V. 289. № 5481. P. 905–920.</mixed-citation></ref><ref id="B2"><label>2.</label><mixed-citation>Jenner L., Melnikov S., de Loubresse N.G., Ben-Shem A., Iskakova M., Urzhumtsev A., Meskauskas A., Dinman J., Yusupova G., Yusupov M. // Curr. Opin. Struct. Biol. 2012. V. 22. № 6. P. 759–767.</mixed-citation></ref><ref id="B3"><label>3.</label><mixed-citation>Klinge S., Voigts-Hoffmann F., Leibundgut M., Ban N. // Trends Biochem. Sci. 2012. V. 37. № 5. P. 189–198.</mixed-citation></ref><ref id="B4"><label>4.</label><mixed-citation>Melnikov S., Ben-Shem A., Garreau De Loubresse N., Jenner L., Yusupova G., Yusupov M. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2012. V. 19. № 6. P. 560–567.</mixed-citation></ref><ref id="B5"><label>5.</label><mixed-citation>Baßler J., Hurt E. // Annu. Rev. Biochem. 2019. V. 88. № 1. P. 281–306.</mixed-citation></ref><ref id="B6"><label>6.</label><mixed-citation>Mullineux S.T., Lafontaine D.L.J. // Biochimie. 2012. V. 94. № 7. P. 1521–1532.</mixed-citation></ref><ref id="B7"><label>7.</label><mixed-citation>Hadjiolov A.A., Nikolaev N. // Prog. Biophys. Mol. Biol. 1978. V. 31. P. 95–144.</mixed-citation></ref><ref id="B8"><label>8.</label><mixed-citation>Misteli T. // Sci. Am. 2011. V. 304. № 2. P. 66–73.</mixed-citation></ref><ref id="B9"><label>9.</label><mixed-citation>van Sluis M., McStay B. // Curr. Opin. Cell Biol. 2017. V. 46. P. 81–86.</mixed-citation></ref><ref id="B10"><label>10.</label><mixed-citation>Mangan H., Gailín M., McStay B. // FEBS J. 2017. V. 284. № 23. P. 3977–3985.</mixed-citation></ref><ref id="B11"><label>11.</label><mixed-citation>Henderson A.S., Warburton D., Atwood K.C. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 1972. V. 69. № 11. P. 3394–3398.</mixed-citation></ref><ref id="B12"><label>12.</label><mixed-citation>Németh A., Längst G. // Trends Genet. 2011. V. 27. № 4. P. 149–156.</mixed-citation></ref><ref id="B13"><label>13.</label><mixed-citation>Correll C.C., Bartek J., Dundr M. // Cells. 2019. V. 8. № 8. P. 869.</mixed-citation></ref><ref id="B14"><label>14.</label><mixed-citation>Wang F., Ying C., Shang G., Jiao M., Hongfang Z. // Micron. 2013. V. 49. P. 15–20.</mixed-citation></ref><ref id="B15"><label>15.</label><mixed-citation>DiMario P.J. // Int. Rev. Cytol. 2004. V. 239. P. 99–178.</mixed-citation></ref><ref id="B16"><label>16.</label><mixed-citation>Thiry M., Lafontaine D.L.J. // Trends Cell Biol. 2005. V. 15. № 4. P. 194–199.</mixed-citation></ref><ref id="B17"><label>17.</label><mixed-citation>Montanaro L., Treré D., Derenzini M. // Am. J. Pathol. 2008. V. 173. № 2. P. 301–310.</mixed-citation></ref><ref id="B18"><label>18.</label><mixed-citation>Olson M.O.J. The Nucleolus. New York, NY. Springer New York, 2011. 414 c.</mixed-citation></ref><ref id="B19"><label>19.</label><mixed-citation>Dragon F., Compagnone-Post P.A., Mitchell B.M., Porwancher K.A., Wehner K.A., Wormsley S., Settlage R.E., Shabanowitz J., Osheim Y., Beyer A.L., et al. // Nature. 2002. V. 417. № 6892. P. 967–970.</mixed-citation></ref><ref id="B20"><label>20.</label><mixed-citation>Grandi P., Rybin V., Baßler J., Petfalski E., Strauß D., Marzioch M., Schäfer T., Kuster B., Tschochner H., Tollervey D., et al. // Mol. Cell. 2002. V. 10. № 1. P. 105–115.</mixed-citation></ref><ref id="B21"><label>21.</label><mixed-citation>Pöll G., Braun T., Jakovljevic J., Neueder A., Jakob S., Woolford J.L., Tschochner H., Milkereit P. // PLoS One. 2009. V. 4. № 12. P. 8249.</mixed-citation></ref><ref id="B22"><label>22.</label><mixed-citation>Henras A.K., Plisson-Chastang C., O’Donohue M.F., Chakraborty A., Gleizes P.E. // Wiley Interdiscip. Rev. RNA. 2015. V. 6. № 2. P. 225–242.</mixed-citation></ref><ref id="B23"><label>23.</label><mixed-citation>Rabl J., Leibundgut M., Ataide S.F., Haag A., Ban N. // Science. 2011. V. 331. № 6018. P. 730–736.</mixed-citation></ref><ref id="B24"><label>24.</label><mixed-citation>Laptev I., Shvetsova E., Levitskii S., Serebryakova M., Rubtsova M., Bogdanov A., Kamenski P., Sergiev P., Dontsova O. // RNA Biol. 2020. V. 17. № 4. P. 441–450.</mixed-citation></ref><ref id="B25"><label>25.</label><mixed-citation>Laptev I., Shvetsova E., Levitskii S., Serebryakova M., Rubtsova M., Zgoda V., Bogdanov A., Kamenski P., Sergiev P., Dontsova O. // Nucleic Acids Res. 2020. V. 48. № 14. P. 8022–8034.</mixed-citation></ref><ref id="B26"><label>26.</label><mixed-citation>Frottin F., Schueder F., Tiwary S., Gupta R., Körner R., Schlichthaerle T., Cox J., Jungmann R., Hartl F.U., Hipp M.S. // Science. 2019. V. 365. № 6451. P. 342–347.</mixed-citation></ref><ref id="B27"><label>27.</label><mixed-citation>Andersen J.S., Lam Y.W., Leung A.K.L., Ong S.-E., Lyon C.E., Lamond A.I., Mann M. // Nature. 2005. V. 433. № 7021. P. 77–83.</mixed-citation></ref><ref id="B28"><label>28.</label><mixed-citation>Boisvert F.-M., van Koningsbruggen S., Navascués J., Lamond A.I. // Nat. Rev. Mol. Cell Biol. 2007. V. 8. № 7. P. 574–585.</mixed-citation></ref><ref id="B29"><label>29.</label><mixed-citation>Moraleva A., Magoulas C., Polzikov M., Hacot S., Mertani H.C., Diaz J.-J., Zatsepina O. // Cell Cycle. 2017. V. 16. № 20. P. 1979–1991.</mixed-citation></ref><ref id="B30"><label>30.</label><mixed-citation>Barandun J., Chaker-margot M., Hunziker M., Molloy K.R., Chait B.T., Klinge S. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2017. V. 24. № 11. P. 944–953.</mixed-citation></ref><ref id="B31"><label>31.</label><mixed-citation>Coleman A.W. // PLoS One. 2013. V. 8. № 11. P. 79122.</mixed-citation></ref><ref id="B32"><label>32.</label><mixed-citation>Wang M., Anikin L., Pestov D.G. // Nucleic Acids Res. 2014. V. 42. № 17. P. 11180–11191.</mixed-citation></ref><ref id="B33"><label>33.</label><mixed-citation>Grisendi S., Mecucci C., Falini B., Pandolfi P.P. // Nat. Rev. Cancer. 2006. V. 6. № 7. P. 493–505.</mixed-citation></ref><ref id="B34"><label>34.</label><mixed-citation>Tomecki R., Sikorski P.J., Zakrzewska-Placzek M. // FEBS Lett. 2017. V. 591. № 13. P. 1801–1850.</mixed-citation></ref><ref id="B35"><label>35.</label><mixed-citation>Woolford J.L., Baserga S.J. // Genetics. 2013. V. 195. № 3. P. 643–681.</mixed-citation></ref><ref id="B36"><label>36.</label><mixed-citation>Allmang C., Tollervey D. // J. Mol. Biol. 1998. V. 278. № 1. P. 67–78.</mixed-citation></ref><ref id="B37"><label>37.</label><mixed-citation>Lebaron S., Schneider C., van Nues R.W., Swiatkowska A., Walsh D., Böttcher B., Granneman S., Watkins N.J., Tollervey D. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2012. V. 19. № 8. P. 744–753.</mixed-citation></ref><ref id="B38"><label>38.</label><mixed-citation>Bleichert F., Granneman S., Osheim Y.N., Beyer A.L., Baserga S.J. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2006. V. 103. № 25. P. 9464–9469.</mixed-citation></ref><ref id="B39"><label>39.</label><mixed-citation>Horn D.M., Mason S.L., Karbstein K. // J. Biol. Chem. 2011. V. 286. № 39. P. 34082–34087.</mixed-citation></ref><ref id="B40"><label>40.</label><mixed-citation>Granneman S., Petfalski E., Tollervey D. // EMBO J. 2011. V. 30. № 19. P. 4006–4019.</mixed-citation></ref><ref id="B41"><label>41.</label><mixed-citation>Osheim Y.N., French S.L., Keck K.M., Champion E.A., Spasov K., Dragon F., Baserga S.J., Beyer A.L. // Mol. Cell. 2004. V. 16. № 6. P. 943–954.</mixed-citation></ref><ref id="B42"><label>42.</label><mixed-citation>Venema J., Tollervey D. // Annu. Rev. Genet. 1999. V. 33. P. 261–311.</mixed-citation></ref><ref id="B43"><label>43.</label><mixed-citation>Klinge S., Woolford J.L. // Nat. Rev. Mol. Cell Biol. 2019. V. 20. № 2. P. 116–131.</mixed-citation></ref><ref id="B44"><label>44.</label><mixed-citation>Koš M., Tollervey D. // Mol. Cell. 2010. V. 37. № 6. P. 809–820.</mixed-citation></ref><ref id="B45"><label>45.</label><mixed-citation>Zhang L., Wu C., Cai G., Chen S., Ye K. // Genes Dev. 2016. V. 30. № 6. P. 718–732.</mixed-citation></ref><ref id="B46"><label>46.</label><mixed-citation>Sharma S., Lafontaine D.L.J. // Trends Biochem. Sci. 2015. V. 40. № 10. P. 560–575.</mixed-citation></ref><ref id="B47"><label>47.</label><mixed-citation>Natchiar S.K., Myasnikov A.G., Kratzat H., Hazemann I., Klaholz B.P. // Nature. 2017. V. 551. № 7681. P. 472–477.</mixed-citation></ref><ref id="B48"><label>48.</label><mixed-citation>Kiss T., Fayet-Lebaron E., Jády B.E. // Mol. Cell. 2010. V. 37. № 5. P. 597–606.</mixed-citation></ref><ref id="B49"><label>49.</label><mixed-citation>Watkins N.J., Bohnsack M.T. // Wiley Interdiscip. Rev. RNA. 2012. V. 3. № 3. P. 397–414.</mixed-citation></ref><ref id="B50"><label>50.</label><mixed-citation>Sharma S., Yang J., Watzinger P., Kötter P., Entian K.D. // Nucleic Acids Res. 2013. V. 41. № 19. P. 9062–9076.</mixed-citation></ref><ref id="B51"><label>51.</label><mixed-citation>Sharma S., Langhendries J.L., Watzinger P., Kotter P., Entian K.D., Lafontaine D.L.J. // Nucleic Acids Res. 2015. V. 43. № 4. P. 2242–2258.</mixed-citation></ref><ref id="B52"><label>52.</label><mixed-citation>Kornprobst M., Turk M., Kellner N., Cheng J., Flemming D., Koš-Braun I., Koš M., Thoms M., Berninghausen O., Beckmann R., et al. // Cell. 2016. V. 166. № 2. P. 380–393.</mixed-citation></ref><ref id="B53"><label>53.</label><mixed-citation>Rodríguez-Galán O., García-Gómez J.J., De la Cruz J. // Biochim. Biophys. Acta – Gene Regul. Mech. 2013. V. 1829. № 8. P. 775–790.</mixed-citation></ref><ref id="B54"><label>54.</label><mixed-citation>Martin R., Straub A.U., Doebele C., Bohnsack M.T. // RNA Biol. 2013. V. 10. № 1. P. 4–18.</mixed-citation></ref><ref id="B55"><label>55.</label><mixed-citation>Kressler D., Hurt E., Bergler H., Baßler J. // Biochim. Biophys. Acta – Mol. Cell Res. 2012. V. 1823. № 1. P. 92–100.</mixed-citation></ref><ref id="B56"><label>56.</label><mixed-citation>Schultz J., Maisel S., Gerlach D., Müller T., Wolf M. // RNA. 2005. V. 11. № 4. P. 361–364.</mixed-citation></ref><ref id="B57"><label>57.</label><mixed-citation>Joseph N., Krauskopf E., Vera M.I., Michot B. // Nucleic Acids Res. 1999. V. 27. № 23. P. 4533–4540.</mixed-citation></ref><ref id="B58"><label>58.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Burlacu E., Lackmann F., Aguilar L.C., Belikov S., Nues R. Van, Trahan C., Hector R.D., Dominelli-Whiteley N., Cockroft S.L., Wieslander L., et al. // Nat. Commun. 2017. V. 8. № 1. P. 714.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Burlacu E., Lackmann F., Aguilar L.C., Belikov S., van Nues R. , Trahan C., Hector R.D., Dominelli-Whiteley N., Cockroft S.L., Wieslander L., et al. // Nat. Commun. 2017. V. 8. № 1. P. 714.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B59"><label>59.</label><mixed-citation>Pillon M.C., Sobhany M., Borgnia M.J., Williams J.G., Stanley R.E., Baker D. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2017. V. 114. № 28. P. 5530–5538.</mixed-citation></ref><ref id="B60"><label>60.</label><mixed-citation>Fromm L., Falk S., Flemming D., Schuller J.M., Thoms M., Conti E., Hurt E. // Nat. Commun. 2017. V. 8. № 1. P. 1–11.</mixed-citation></ref><ref id="B61"><label>61.</label><mixed-citation>Wu S., Tutuncuoglu B., Yan K., Brown H., Zhang Y., Tan D., Gamalinda M., Yuan Y., Li Z., Jakovljevic J., et al. // Nature. 2016. V. 534. № 7605. P. 133–137.</mixed-citation></ref><ref id="B62"><label>62.</label><mixed-citation>Sanghai Z.A., Miller L., Molloy K.R., Barandun J., Hunziker M., Chaker-Margot M., Wang J., Chait B.T., Klinge S. // Nature. 2018. V. 556. № 7699. P. 126–129.</mixed-citation></ref><ref id="B63"><label>63.</label><mixed-citation>Kater L., Thoms M., Barrio-Garcia C., Cheng J., Ismail S., Ahmed Y.L., Bange G., Kressler D., Berninghausen O., Sinning I., et al. // Cell. 2017. V. 171. № 7. P. 1599–1610.</mixed-citation></ref><ref id="B64"><label>64.</label><mixed-citation>van Nues R.W., Rientjes J.M.J., Morré S.A., Mollee E., Planta R.J., Venema J., Raué H.A. // J. Mol. Biol. 1995. V. 250. № 1. P. 24–36.</mixed-citation></ref><ref id="B65"><label>65.</label><mixed-citation>van der Sande C.A.F.M., Kwa M., van Nues R.W., van Heerikhuizen H., Raué H.A., Planta R.J. // J. Mol. Biol. 1992. V. 223. № 4. P. 899–910.</mixed-citation></ref><ref id="B66"><label>66.</label><mixed-citation>Gadal O., Strauss D., Petfalski E., Gleizes P.E., Gas N., Tollervey D., Hurt E. // J. Cell Biol. 2002. V. 157. № 6. P. 941–951.</mixed-citation></ref><ref id="B67"><label>67.</label><mixed-citation>Adams C.C., Jakovljevic J., Roman J., Harnpicharnchai P., Woolford J.L. // RNA. 2002. V. 8. № 2. P. 150–165.</mixed-citation></ref><ref id="B68"><label>68.</label><mixed-citation>Castle C.D., Sardana R., Dandekar V., Borgianini V., Johnson A.W., Denicourt C. // Nucleic Acids Res. 2013. V. 41. № 2. P. 1135–1150.</mixed-citation></ref><ref id="B69"><label>69.</label><mixed-citation>Anantharaman V., Makarova K.S., Burroughs A.M., Koonin E.V., Aravind L. // Biol. Direct. 2013. V. 8. № 1. P. 8–15.</mixed-citation></ref><ref id="B70"><label>70.</label><mixed-citation>Castle C.D., Cassimere E.K., Lee J., Denicourt C. // Mol. Cell. Biol. 2010. V. 30. № 18. P. 4404–4414.</mixed-citation></ref><ref id="B71"><label>71.</label><mixed-citation>Schillewaert S., Wacheul L., Lhomme F., Lafontaine D.L.J. // Mol. Cell. Biol. 2012. V. 32. № 2. P. 430–444.</mixed-citation></ref><ref id="B72"><label>72.</label><mixed-citation>Gasse L., Flemming D., Hurt E. // Mol. Cell. 2015. V. 60. № 5. P. 808–815.</mixed-citation></ref><ref id="B73"><label>73.</label><mixed-citation>Wang M., Pestov D.G. // Nucleic Acids Res. 2011. V. 39. № 5. P. 1811–1822.</mixed-citation></ref><ref id="B74"><label>74.</label><mixed-citation>Geerlings T.H., Vos J.C., Raue H.A. // RNA. 2000. V. 6. № 12. P. 1698–1703.</mixed-citation></ref><ref id="B75"><label>75.</label><mixed-citation>Stevens A., Poole T.L. // J. Biol. Chem. 1995. V. 270. № 27. P. 16063–16069.</mixed-citation></ref><ref id="B76"><label>76.</label><mixed-citation>Xiang S., Cooper-Morgan A., Jiao X., Kiledjian M., Manley J.L., Tong L. // Nature. 2009. V. 458. № 7239. P. 784–788.</mixed-citation></ref><ref id="B77"><label>77.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Pillon M.C., Lo Y.H., Stanley R.E. // DNA Repair (Amst.). 2019. V. 9. № 81. P.102653.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Pillon M.C., Lo Y.H., Stanley R.E. // DNA Repair (Amst.). 2019. V. 9. № 81. P. 102653.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B78"><label>78.</label><mixed-citation>Chlebowski A., Lubas M., Jensen T.H., Dziembowski A. // Biochim. Biophys. Acta – Gene Regul. Mech. 2013. V. 1829. № 6–7. P. 552–560.</mixed-citation></ref><ref id="B79"><label>79.</label><mixed-citation>Januszyk K., Lima C.D. // Curr. Opin. Struct. Biol. 2014. V. 24. № 1. P. 132–140.</mixed-citation></ref><ref id="B80"><label>80.</label><mixed-citation>Lykke-Andersen S., Tomecki R., Jensen T.H., Dziembowski A. // RNA Biol. 2011. V. 8. № 1. P. 61–66.</mixed-citation></ref><ref id="B81"><label>81.</label><mixed-citation>Liu Q., Greimann J.C., Lima C.D. // Cell. 2006. V. 127. № 6. P. 1223–1237.</mixed-citation></ref><ref id="B82"><label>82.</label><mixed-citation>Zinder J.C., Lima C.D. // Genes Dev. 2017. V. 31. № 2. P. 88–100.</mixed-citation></ref><ref id="B83"><label>83.</label><mixed-citation>Schneider C., Leung E., Brown J., Tollervey D. // Nucleic Acids Res. 2009. V. 37. № 4. P. 1127–1140.</mixed-citation></ref><ref id="B84"><label>84.</label><mixed-citation>Lorentzen E., Conti E. // Methods Enzymol. 2008. V. 447. P. 417–435.</mixed-citation></ref><ref id="B85"><label>85.</label><mixed-citation>Wasmuth E.V., Januszyk K., Lima C.D. // Nature. 2014. V. 511. № 7510. P. 435–439.</mixed-citation></ref><ref id="B86"><label>86.</label><mixed-citation>Cristodero M., Böttcher B., Diepholz M., Scheffzek K., Clayton C. // Mol. Biochem. Parasitol. 2008. V. 159. № 1. P. 24–29.</mixed-citation></ref><ref id="B87"><label>87.</label><mixed-citation>Dziembowski A., Lorentzen E., Conti E., Séraphin B. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2007. V. 14. № 1. P. 15–22.</mixed-citation></ref><ref id="B88"><label>88.</label><mixed-citation>Makino D.L., Schuch B., Stegmann E., Baumgärtner M., Basquin C., Conti E. // Nature. 2015. V. 524. № 7563. P. 54–58.</mixed-citation></ref><ref id="B89"><label>89.</label><mixed-citation>Thoms M., Thomson E., Baßler J., Griesel S., Hurt E. // Cell. 2015. V. 162. P. 1029–1038.</mixed-citation></ref><ref id="B90"><label>90.</label><mixed-citation>De la Cruz J., Kressler D., Tollervey D., Linder P. // EMBO J. 1998. V. 17. № 4. P. 1128–1140.</mixed-citation></ref><ref id="B91"><label>91.</label><mixed-citation>Allmang C., Kufel J., Chanfreau G., Mitchell P., Petfalski E., Tollervey D. // EMBO J. 1999. V. 18. № 19. P. 5399–5410.</mixed-citation></ref><ref id="B92"><label>92.</label><mixed-citation>Jia H., Wang X., Anderson J.T., Jankowsky E. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2012. V. 109. № 19. P. 7292–7297.</mixed-citation></ref><ref id="B93"><label>93.</label><mixed-citation>Allmang C., Petfalski E., Podtelejnikov A., Mann M., Tollervey D., Mitchell P. // Genes Dev. 1999. V. 13. № 16. P. 2148–2158.</mixed-citation></ref><ref id="B94"><label>94.</label><mixed-citation>Kummer E., Ban N. // Biochemistry. 2018. V. 57. № 32. P. 4765–4766.</mixed-citation></ref><ref id="B95"><label>95.</label><mixed-citation>Schuller J.M., Falk S., Fromm L., Hurt E., Conti E. // Science. 2018. V. 360. № 6385. P. 219–222.</mixed-citation></ref><ref id="B96"><label>96.</label><mixed-citation>Sloan K.E., Bohnsack M.T., Schneider C., Watkins N.J. // RNA. 2014. V. 20. № 4. P. 540–550.</mixed-citation></ref><ref id="B97"><label>97.</label><mixed-citation>Langhendries J.L., Nicolas E., Doumont G., Goldman S., Lafontaine D.L.J. // Oncotarget. 2016. V. 7. № 37. P. 59519–59534.</mixed-citation></ref><ref id="B98"><label>98.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Hadjiolova K.V., Nicoloso M., Mazan S., Hadjiolov A.A., Bachellerie J.P. // Eur. J. Biochem. 1993. V. 212 № 1. P. 211–215.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Hadjiolova K.V., Nicoloso M., Mazan S., Hadjiolov A.A., Bachellerie J.P. // Eur. J. Biochem. 1993. V. 212. № 1. P. 211–215.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B99"><label>99.</label><mixed-citation>Gerbi SA, Borovjagin AV. Pre-Ribosomal RNA Processing in Multicellular Organisms. Madame Curie Bioscience Database. Austin, TX: Landes Bioscience, 2000–2013.</mixed-citation></ref><ref id="B100"><label>100.</label><mixed-citation>Belin S., Beghin A., Solano-Gonzàlez E., Bezin L., Brunet-Manquat S., Textoris J., Prats A.C., Mertani H.C., Dumontet C., Diaz J.J. // PLoS One. 2009. V. 4. № 9. P. 7147.</mixed-citation></ref><ref id="B101"><label>101.</label><mixed-citation>Coleman A.W. // Trends Genet. 2015. V. 31. № 3. P. 157–163.</mixed-citation></ref><ref id="B102"><label>102.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Sun Q., Zhu X., Qi J., An W., Lan P., Tan D., Chen R., Wang B., Zheng S., Zhang C., et al. // Elife. 2017. V. 6. e22086.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Sun Q., Zhu X., Qi J., An W., Lan P., Tan D., Chen R., Wang B., Zheng S., Zhang C., et al. // eLife. 2017. V. 6. e22086.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B103"><label>103.</label><mixed-citation>Cheng J., Kellner N., Berninghausen O., Hurt E., Beckmann R. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2017. V. 24. № 11. P. 954–964.</mixed-citation></ref><ref id="B104"><label>104.</label><mixed-citation>Dutca L.M., Gallagher J.E.G., Baserga S.J. // Nucleic Acids Res. 2011. V. 39. № 12. P. 5164–5180.</mixed-citation></ref><ref id="B105"><label>105.</label><mixed-citation>Puchta O., Cseke B., Czaja H., Tollervey D., Sanguinetti G., Kudla G. // Science. 2016. V. 352. № 6287. P. 840–844.</mixed-citation></ref><ref id="B106"><label>106.</label><mixed-citation>Beltrame M., Henry Y., Tollervey D. // Nucleic Acids Res. 1994. V. 22. № 20. P. 5139–5147.</mixed-citation></ref><ref id="B107"><label>107.</label><mixed-citation>Marmier-Gourrier N., Cléry A., Schlotter F., Senty-Ségault V., Branlant C. // Nucleic Acids Res. 2011. V. 39. № 22. P. 9731–9745.</mixed-citation></ref><ref id="B108"><label>108.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Barandun J., Hunziker M., Klinge S. // Curr. Opin Struct. Biol. 2018. V. 49. P. 85–-93.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Barandun J., Hunziker M., Klinge S. // Curr. Opin Struct. Biol. 2018. V. 49. P. 85–93.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B109"><label>109.</label><mixed-citation>Rout M.P., Field M.C. // Annu. Rev. Biochem. 2017. V. 86. P. 637–657.</mixed-citation></ref><ref id="B110"><label>110.</label><mixed-citation>Zhu J., Liu X., Anjos M., Correll C.C., Johnson A.W. // Mol. Cell. Biol. 2016. V. 36. № 6. P. 965–978.</mixed-citation></ref><ref id="B111"><label>111.</label><mixed-citation>Sardana R., Liu X., Granneman S., Zhu J., Gill M., Papoulas O., Marcotte E.M., Tollervey D., Correll C.C., Johnson A.W. // PLoS Biol. 2015. V. 13. № 2. e1002083.</mixed-citation></ref><ref id="B112"><label>112.</label><mixed-citation>Hierlmeier T., Merl J., Sauert M., Perez-Fernandez J., Schultz P., Bruckmann A., Hamperl S., Ohmayer U., Rachel R., Jacob A., et al. // Nucleic Acids Res. 2013. V. 41. № 2. P. 1191–1210.</mixed-citation></ref><ref id="B113"><label>113.</label><mixed-citation>De La Cruz J., Karbstein K., Woolford J.L. // Annu. Rev. Biochem. 2015. V. 84. P. 93–129.</mixed-citation></ref><ref id="B114"><label>114.</label><mixed-citation>Krogan N.J., Peng W.T., Cagney G., Robinson M.D., Haw R., Zhong G., Guo X., Zhang X., Canadien V., Richards D.P., et al. // Mol. Cell. 2004. V. 13. № 2. P. 225–239.</mixed-citation></ref><ref id="B115"><label>115.</label><mixed-citation>McCann K.L., Charette J.M., Vincent N.G., Baserga S.J. // Genes Dev. 2015. V. 29. № 8. P. 862–875.</mixed-citation></ref><ref id="B116"><label>116.</label><mixed-citation>Ferreira-Cerca S., Pöll G., Gleizes P.E., Tschochner H., Milkereit P. // Mol. Cell. 2005. V. 20. № 2. P. 263–275.</mixed-citation></ref><ref id="B117"><label>117.</label><mixed-citation>Shi Z., Fujii K., Kovary K.M., Genuth N.R., Röst H.L., Teruel M.N., Barna M. // Mol. Cell. 2017. V. 67. № 1. P. 71–83.</mixed-citation></ref><ref id="B118"><label>118.</label><mixed-citation>Chaker-Margot M., Hunziker M., Barandun J., Dill B.D., Klinge S. // Nat. Struct. Mol. Biol. 2015. V. 22. № 11. P. 920–923.</mixed-citation></ref><ref id="B119"><label>119.</label><mixed-citation>Hunziker M., Barandun J., Petfalski E., Tan D., Delan-Forino C., Molloy K.R., Kim K.H., Dunn-Davies H., Shi Y., Chaker-Margot M., et al. // Nat. Commun. 2016. V. 7. № 12090. P. 1–10.</mixed-citation></ref><ref id="B120"><label>120.</label><mixed-citation>Cheng J., Lau B., La Venuta G., Ameismeier M., Berninghausen O., Hurt E., Beckmann R. // Science. 2020. V. 369. № 6509. P. 1470–1476.</mixed-citation></ref><ref id="B121"><label>121.</label><mixed-citation>Hutten S., Kehlenbach R.H. // Trends Cell Biol. 2007. V. 17. № 4. P. 193–201.</mixed-citation></ref><ref id="B122"><label>122.</label><mixed-citation>Moriggi G., Nieto B., Dosil M. // PLoS Genet. 2014. V. 10. № 12. e1004836.</mixed-citation></ref><ref id="B123"><label>123.</label><mixed-citation>Nieto B., Gaspar S.G., Moriggi G., Pestov D.G., Bustelo X.R., Dosil M. // Nat. Commun. 2020. V. 11. № 1. P. 156.</mixed-citation></ref><ref id="B124"><label>124.</label><mixed-citation>Nerurkar P., Altvater M., Gerhardy S., Schütz S., Fischer U., Weirich C., Panse V.G. // Int. Rev. Cell Mol. Biol. 2015. V. 319. P. 107–140.</mixed-citation></ref><ref id="B125"><label>125.</label><mixed-citation>Strunk B.S., Loucks C.R., Su M., Vashisth H., Cheng S., Schilling J., Brooks C.L., Karbstein K., Skiniotis G. // Science. 2011. V. 333. № 6048. P. 1449–1453.</mixed-citation></ref><ref id="B126"><label>126.</label><mixed-citation>Larburu N., Montellese C., O’Donohue M.F., Kutay U., Gleizes P.E., Plisson-Chastang C. // Nucleic Acids Res. 2016. V. 44. № 17. P. 8465–8478.</mixed-citation></ref><ref id="B127"><label>127.</label><mixed-citation>Johnson M.C., Ghalei H., Doxtader K.A., Karbstein K., Stroupe M.E. // Structure. 2017. V. 25. № 2. P. 329–340.</mixed-citation></ref><ref id="B128"><label>128.</label><mixed-citation>Schäfer T., Maco B., Petfalski E., Tollervey D., Böttcher B., Aebi U., Hurt E. // Nature. 2006. V. 441. № 7093. P. 651–655.</mixed-citation></ref><ref id="B129"><label>129.</label><mixed-citation>Ghalei H., Schaub F.X., Doherty J.R., Noguchi Y., Roush W.R., Cleveland J.L., Elizabeth M., Karbstein K. // J. Cell Biol. 2015. V. 208. № 6. P. 745–759.</mixed-citation></ref><ref id="B130"><label>130.</label><mixed-citation>Mitterer V., Gantenbein N., Birner-Gruenberger R., Murat G., Bergler H., Kressler D., Pertschy B. // Sci. Rep. 2016. V. 6. № 1. P. 1–11.</mixed-citation></ref><ref id="B131"><label>131.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Scaiola A., Peña C., Weisser M., Böhringer D., Leibundgut M., Klingauf-Nerurkar P., Gerhardy S., Panse V.G., Ban N. // EMBO J. 2018. V. 37. № 7. e98499.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Scaiola A., Peña C., Weisser M., Böhringer D., Leibundgut M., Klingauf‐Nerurkar P., Gerhardy S., Panse V.G., Ban N. // EMBO J. 2018. V. 37. № 7. e98499.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B132"><label>132.</label><mixed-citation>Turowski T.W., Lebaron S., Zhang E., Peil L., Dudnakova T., Petfalski E., Granneman S., Rappsilber J., Tollervey D. // Nucleic Acids Res. 2014. V. 42. № 19. P. 12189–12199.</mixed-citation></ref><ref id="B133"><label>133.</label><mixed-citation>Strunk B.S., Novak M.N., Young C.L., Karbstein K. // Cell. 2012. V. 150. № 1. P. 111–121.</mixed-citation></ref><ref id="B134"><label>134.</label><mixed-citation>Ferreira-Cerca S., Kiburu I., Thomson E., Laronde N., Hurt E. // Nucleic Acids Res. 2014. V. 42. № 13. P. 8635–8647.</mixed-citation></ref><ref id="B135"><label>135.</label><mixed-citation>Belhabich-Baumas K., Joret C., Jády B.E., Plisson-Chastang C., Shayan R., Klopp C., Henras A.K., Henry Y., Mougin A. // Nucleic Acids Res. 2017. V. 45. № 18. P. 10824–10836.</mixed-citation></ref><ref id="B136"><label>136.</label><mixed-citation>Ghalei H., Trepreau J., Collins J.C., Bhaskaran H., Strunk B.S., Karbstein K. // Mol. Cell. 2017. V. 67. № 6. P. 990–1000.</mixed-citation></ref><ref id="B137"><label>137.</label><mixed-citation>Plassart L., Shayan R., Montellese C., Rinaldi D., Larburu N., Pichereaux C., Lebaron S., O’donohue M.-F., Kutay U., Marcoux J., et al. // eLife. 2021. V. 10. e61254.</mixed-citation></ref><ref id="B138"><label>138.</label><mixed-citation>Sleeman J.E. // Philos. Trans. A. Math. Phys. Eng. Sci. 2004. V. 362. № 1825. P. 2775–2793.</mixed-citation></ref></ref-list></back></article>
