<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE root>
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="review-article" dtd-version="1.2" xml:lang="en"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">Acta Naturae</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="en">Acta Naturae</journal-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Acta Naturae</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn publication-format="print">2075-8251</issn><publisher><publisher-name xml:lang="en">Acta Naturae Ltd</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="publisher-id">11523</article-id><article-id pub-id-type="doi">10.32607/actanaturae.11523</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="en"><subject>Reviews</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="ru"><subject>Обзоры</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="article-type"><subject>Review Article</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title xml:lang="en">Immunogenic Cell Death in Cancer Therapy</article-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Иммуногенная гибель опухолевых клеток в терапии онкологических заболеваний</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0003-2902-7656</contrib-id><contrib-id contrib-id-type="scopus">57191996890</contrib-id><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Troitskaya</surname><given-names>Olga S.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Троицкая</surname><given-names>Ольга Сергеевна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>troitskaya_olga@bk.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Novak</surname><given-names>Diana D.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Новак</surname><given-names>Диана Дмитриевна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>troitskaya_olga@bk.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff2"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Richter</surname><given-names>Vladimir A.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Рихтер</surname><given-names>Владимир Александрович</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>troitskaya_olga@bk.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><contrib-id contrib-id-type="orcid">https://orcid.org/0000-0001-7788-2249</contrib-id><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Koval</surname><given-names>Olga A.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Коваль</surname><given-names>Ольга Александровна</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>troitskaya_olga@bk.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff2"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff1"><aff><institution xml:lang="en">Institute of Chemical Biology and Fundamental Medicine, Siberian Branch of the Russian Academy of Sciences</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Институт химической биологии и фундаментальной медицины СО РАН</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff2"><aff><institution xml:lang="en">Novosibirsk State University</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Новосибирский государственный университет</institution></aff></aff-alternatives><pub-date date-type="pub" iso-8601-date="2022-05-10" publication-format="electronic"><day>10</day><month>05</month><year>2022</year></pub-date><volume>14</volume><issue>1</issue><issue-title xml:lang="en"/><issue-title xml:lang="ru"/><fpage>40</fpage><lpage>53</lpage><history><date date-type="received" iso-8601-date="2021-07-16"><day>16</day><month>07</month><year>2021</year></date><date date-type="accepted" iso-8601-date="2021-10-12"><day>12</day><month>10</month><year>2021</year></date></history><permissions><copyright-statement xml:lang="en">Copyright ©; 2022, Troitskaya O.S., Novak D.D., Richter V.A., Koval O.A.</copyright-statement><copyright-statement xml:lang="ru">Copyright ©; 2022, Троицкая О.С., Новак Д.Д., Рихтер В.А., Коваль О.А.</copyright-statement><copyright-year>2022</copyright-year><copyright-holder xml:lang="en">Troitskaya O.S., Novak D.D., Richter V.A., Koval O.A.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="ru">Троицкая О.С., Новак Д.Д., Рихтер В.А., Коваль О.А.</copyright-holder><ali:free_to_read xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/"/><license><ali:license_ref xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref></license></permissions><self-uri xlink:href="https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11523">https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11523</self-uri><abstract xml:lang="en"><p>Apoptosis plays a crucial role in chemotherapy-induced cell death. The conventional theory holding that apoptosis needs to be immunologically silent has recently been revised, and the concept of immunogenic cell death (ICD) has been proposed. This review describes the main features of ICD induction. These ICD markers are important for the effectiveness of anticancer therapy, as well as for basic research into cell death regulation. The mechanism of the “vaccination effect” of dying cancer cells undergoing ICD has been fully described, including the activation of specific antitumor response after re-challenge by the same living tumor cells. This review also discusses the whole set of molecular events attributing cell death to immunogenic type: the exposure of calreticulin and the heat shock protein HSP70 to the outer surface of the cell membrane and the release of the nuclear protein HMGB1 and ATP into the extracellular space. ICD inducers of various nature (chemotherapy drugs, cytotoxic proteins, and oncolytic viruses), as well as physical methods, are classified in the current review.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="ru"><p>Апоптоз играет важную роль в гибели клеток, вызванной химиопрепаратами. Устоявшееся мнение о том, что апоптоз должен быть иммунологически инертен и, следовательно, может оставаться незамеченным для иммунной системы, в последнее время было пересмотрено и было введено понятие иммуногенной клеточной гибели (immunogenic cell death, или ICD). В обзоре рассмотрены основные признаки и особенности индукции иммуногенной клеточной гибели, имеющей большое значение для эффективности терапии онкологических заболеваний и фундаментального исследования регуляции процессов клеточной гибели. Подробно описан механизм «вакцинирующего эффекта» гибнущих по пути ICD опухолевых клеток, что при повторной встрече с опухолевыми клетками данного типа будет активировать специфический противоопухолевый ответ. Подробно рассмотрена роль основных молекулярных событий, позволяющих говорить об иммуногенном типе клеточной гибели, таких, как экспозиция кальретикулина и белка теплового шока HSP70 на внешнюю поверхность цитоплазматической мембраны клетки, а также выход ядерного белка HMGB1 и ATP в межклеточное пространство. Систематизированы данные об индукторах иммуногенной клеточной гибели: химиопрепаратах, цитотоксических белках, онколитических вирусах, а также о физических методах индукции ICD.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="en"><kwd>Immunogenic cell death (ICD)</kwd><kwd>HMGB1</kwd><kwd>calreticulin</kwd><kwd>antitumor vaccination</kwd><kwd>chemotherapy</kwd><kwd>apoptosis-inducing proteins</kwd><kwd>oncolytic viruses</kwd><kwd>cold plasma jet</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>иммуногенная клеточная гибель (ICD)</kwd><kwd>HMGB1</kwd><kwd>кальретикулин</kwd><kwd>противоопухолевая вакцинация</kwd><kwd>химиопрепараты</kwd><kwd>апоптозиндуцирующие белки</kwd><kwd>онколитические вирусы</kwd><kwd>холодная плазма</kwd></kwd-group><funding-group><award-group><funding-source><institution-wrap><institution xml:lang="ru">РФФИ</institution></institution-wrap><institution-wrap><institution xml:lang="en">Russian Foundation for Basic Research</institution></institution-wrap></funding-source><award-id>19-34-90134</award-id></award-group><award-group><funding-source><institution-wrap><institution xml:lang="ru">РНФ</institution></institution-wrap><institution-wrap><institution xml:lang="en">Russian Science Foundation</institution></institution-wrap></funding-source><award-id>19-19-00255</award-id></award-group><award-group><funding-source><institution-wrap><institution xml:lang="ru">Минобрнауки РФ</institution></institution-wrap><institution-wrap><institution xml:lang="en">Ministry of Science and Higher Education of the Russian Federation</institution></institution-wrap></funding-source><award-id>0245-2019-0001</award-id></award-group><funding-statement xml:lang="en">RFBR №19-34-90134, RSF № 19–19–00255, Russian State funded budget project #0245-2019-0001</funding-statement><funding-statement xml:lang="ru">РФФИ №19-34-90134 (Аспиранты), РНФ № 19–19–00255, проект базового бюджетного финансирования Минобрнауки РФ №0245-2019-0001</funding-statement></funding-group></article-meta></front><body></body><back><ref-list><ref id="B1"><label>1.</label><mixed-citation>Vacchelli E., Aranda F., Eggermont A., Galon J., Sautès-Fridman C., Cremer I., Zitvogel L., Kroemer G., Galluzzi L. // Oncoimmunology. 2014. V. 3. № 1. P. e27878.</mixed-citation></ref><ref id="B2"><label>2.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Bogdanova I.M., Ponomarenko E.A. // Immunology. 2015. V. 36. № 3. P. 158–161.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Богданова И.М., Пономаренко Е.А. // Иммунология. 2015. Т. 36. № 3. С. 158–161.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B3"><label>3.</label><mixed-citation>Vacchelli E., Senovilla L., Eggermont A., Fridman W.H., Galon J., Zitvogel L., Kroemer G., Galluzzi L. // Oncoimmunology. 2013. V. 2. № 3. P. e23510.</mixed-citation></ref><ref id="B4"><label>4.</label><mixed-citation>Casares N., Pequignot M.O., Tesniere A., Ghiringhelli F., Roux S., Chaput N., Schmitt E., Hamai A., Hervas-Stubbs S., Obeid M., et al. // J. Exp. Med. 2005. V. 202. № 12. P. 1691–1701.</mixed-citation></ref><ref id="B5"><label>5.</label><mixed-citation>Kepp O., Senovilla L., Vitale I., Vacchelli E., Adjemian S., Agostinis P., Apetoh L., Aranda F., Barnaba V., Bloy N., et al. // Oncoimmunology. 2014. V. 3. № 9. P. e955691.</mixed-citation></ref><ref id="B6"><label>6.</label><mixed-citation>Galluzzi L., Bravo-San Pedro J.M., Vitale I., Aaronson S.A., Abrams J.M., Adam D., Alnemri E.S., Altucci L., Andrews D., Annicchiarico-Petruzzelli M., et al. // Cell Death Differ. 2015. V. 22. № 1. P. 58–73.</mixed-citation></ref><ref id="B7"><label>7.</label><mixed-citation>Davidovich P., Kearney C.J., Martin S.J. // Biol. Chem. 2014. V. 395. № 10. P. 1163–1171.</mixed-citation></ref><ref id="B8"><label>8.</label><mixed-citation>Scheffer S.R., Nave H., Korangy F., Schlote K., Pabst R., Jaffee E.M., Manns M.P., Greten T.F. // Int. J. Cancer. 2003. V. 103. № 2. P. 205–211.</mixed-citation></ref><ref id="B9"><label>9.</label><mixed-citation>Tesniere A., Schlemmer F., Boige V., Kepp O., Martins I., Ghiringhelli F., Aymeric L., Michaud M., Apetoh L., Barault L., et al. // Oncogene. 2010. V. 29. № 4. P. 482–491.</mixed-citation></ref><ref id="B10"><label>10.</label><mixed-citation>Menger L., Vacchelli E., Adjemian S., Martins I., Ma Y., Shen S., Yamazaki T., Sukkurwala A.Q., Michaud M., Mignot G., et al. // Sci. Transl. Med. 2012. V. 4. № 143. P. 143ra99.</mixed-citation></ref><ref id="B11"><label>11.</label><mixed-citation>Panaretakis T., Kepp O., Brockmeier U., Tesniere A., Bjorklund A.-C., Chapman D.C., Durchschlag M., Joza N., Pierron G., van Endert P., et al. // EMBO J. 2009. V. 28. № 5. P. 578–590.</mixed-citation></ref><ref id="B12"><label>12.</label><mixed-citation>Galluzzi L., Vitale I., Warren S., Adjemian S., Agostinis P., Martinez A.B., Chan T.A., Coukos G., Demaria S., Deutsch E., et al. // J. Immunother. Cancer. 2020. V. 8. № 1. P. e000337.</mixed-citation></ref><ref id="B13"><label>13.</label><mixed-citation>Bezu L., Sauvat A., Humeau J., Gomes-da-Silva L.C., Iribarren K., Forveille S., Garcia P., Zhao L., Liu P., Zitvogel L., et al. // Cell Death Differ. 2018. V. 25. № 8. P. 1375–1393.</mixed-citation></ref><ref id="B14"><label>14.</label><mixed-citation>Garg A.D., Agostinis P. // Immunol. Rev. 2017. V. 280. № 1. P. 126–148.</mixed-citation></ref><ref id="B15"><label>15.</label><mixed-citation>Rufo N., Garg A.D., Agostinis P. // Trends in Cancer. 2017. V. 3. № 9. P. 643–658.</mixed-citation></ref><ref id="B16"><label>16.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Garg A.D., Krysko D.V., Verfaillie T., Kaczmarek A., Ferreira G.B., Marysael T., Rubio N., Firczuk M., Mathieu C., Roebroek A.J.M., et al. // EMBO. 2012. V. 31. № 5. P. 1062–1079.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Garg A.D., Krysko D.V., Verfaillie T., Kaczmarek A., Ferreira G.B., Marysael T., Rubio N., Firczuk M., Mathieu C., Roebroek A.J.M., et al. // EMBO J. 2012. V. 31. № 5. P. 1062–1079.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B17"><label>17.</label><mixed-citation>Sukkurwala A.Q., Martins I., Wang Y., Schlemmer F., Ruckenstuhl C., Durchschlag M., Michaud M., Senovilla L., Sistigu A., Ma Y., et al. // Cell Death Differ. 2014. V. 21. № 1. P. 59–68.</mixed-citation></ref><ref id="B18"><label>18.</label><mixed-citation>Tufi R., Panaretakis T., Bianchi K., Criollo A., Fazi B., Di Sano F., Tesniere A., Kepp O., Paterlini-Brechot P., Zitvogel L., et al. // Cell Death Differ. 2008. V. 15. № 2. P. 274–282.</mixed-citation></ref><ref id="B19"><label>19.</label><mixed-citation>Moserova I., Truxova I., Garg A.D., Tomala J., Agostinis P., Cartron P.F., Vosahlikova S., Kovar M., Spisek R., Fucikova J. // Oncoimmunology. 2017. V. 6. № 1. P. e1258505.</mixed-citation></ref><ref id="B20"><label>20.</label><mixed-citation>Colangelo T., Polcaro G., Ziccardi P., Muccillo L., Galgani M., Pucci B., Rita Milone M., Budillon A., Santopaolo M., Mazzoccoli G., et al. // Cell Death Dis. 2016. V. 7. № 2. P. e2108–e2108.</mixed-citation></ref><ref id="B21"><label>21.</label><mixed-citation>Liu C.-C., Leclair P., Pedari F., Vieira H., Monajemi M., Sly L.M., Reid G.S., Lim C.J. // Front. Oncol. 2019. V. 9. P. 411.</mixed-citation></ref><ref id="B22"><label>22.</label><mixed-citation>Chen X., Fosco D., Kline D.E., Kline J. // Oncoimmunology. 2017. V. 6. № 4. P. e1278332.</mixed-citation></ref><ref id="B23"><label>23.</label><mixed-citation>Obeid M., Tesniere A., Ghiringhelli F., Fimia G.M., Apetoh L., Perfettini J.-L., Castedo M., Mignot G., Panaretakis T., Casares N., et al. // Nature Medicine. 2007. V. 13. № 1. P. 54–61.</mixed-citation></ref><ref id="B24"><label>24.</label><mixed-citation>De Boo S., Kopecka J., Brusa D., Gazzano E., Matera L., Ghigo D., Bosia A., Riganti C. // Mol. Cancer. 2009. V. 8. P. 108.</mixed-citation></ref><ref id="B25"><label>25.</label><mixed-citation>Martins I., Kepp O., Schlemmer F., Adjemian S., Tailler M., Shen S., Michaud M., Menger L., Gdoura A., Tajeddine N., et al. // Oncogene. 2011. V. 30. № 10. P. 1147–1158.</mixed-citation></ref><ref id="B26"><label>26.</label><mixed-citation>Garg A.D., Krysko D.V., Vandenabeele P., Agostinis P. // Oncoimmunology. 2012. V. 1. № 5. P. 786–788.</mixed-citation></ref><ref id="B27"><label>27.</label><mixed-citation>Fucikova J., Kralikova P., Fialova A., Brtnicky T., Rob L., Bartunkova J., Spisek R. // Cancer Research. 2011. V. 71. № 14. P. 4821–4833.</mixed-citation></ref><ref id="B28"><label>28.</label><mixed-citation>Martins I., Tesniere A., Kepp O., Michaud M., Schlemmer F., Senovilla L., Séror C., Métivier D., Perfettini J.-L., Zitvogel L., et al. // Cell Cycle. 2009. V. 8. № 22. P. 3723–3728.</mixed-citation></ref><ref id="B29"><label>29.</label><mixed-citation>Krysko D.V., Garg A.D., Kaczmarek A., Krysko O., Agostinis P., Vandenabeele P. // Nat. Rev. Cancer. 2012. V. 12. № 12. P. 860–875.</mixed-citation></ref><ref id="B30"><label>30.</label><mixed-citation>Inoue H., Tani K. // Cell Death Differ. 2014. V. 21. № 1. P. 39–49.</mixed-citation></ref><ref id="B31"><label>31.</label><mixed-citation>Yatim N., Jusforgues-Saklani H., Orozco S., Schulz O., Barreira da Silva R., Reis e Sousa C., Green D.R., Oberst A., Albert M.L. // Science. 2015. V. 350. № 6258. P. 328–334.</mixed-citation></ref><ref id="B32"><label>32.</label><mixed-citation>Bedard K., Szabo E., Michalak M., Opas M. // Int. Rev. Cytol. 2005. V. 245. P. 91–121.</mixed-citation></ref><ref id="B33"><label>33.</label><mixed-citation>Pawaria S., Binder R.J. // Nat. Commun. 2011. V. 2. № 1. P. 521.</mixed-citation></ref><ref id="B34"><label>34.</label><mixed-citation>Zitvogel L., Apetoh L., Ghiringhelli F., Kroemer G. // Nat. Rev. Immunol. 2008. V. 8. № 1. P. 59–73.</mixed-citation></ref><ref id="B35"><label>35.</label><mixed-citation>Apetoh L., Ghiringhelli F., Tesniere A., Obeid M., Ortiz C., Criollo A., Mignot G., Maiuri M.C., Ullrich E., Saulnier P., et al. // Nat. Med. 2007. V. 13. № 9. P. 1050–1059.</mixed-citation></ref><ref id="B36"><label>36.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Chekeni F.B., Ravichandran K.S. // J. Mol. Med. (Berl.). 2011. V. 89. № 1. P. 13–22.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Chekeni F.B., Ravichandran K.S. // J. Mol. Med. (Berlin). 2011. V. 89. № 1. P. 13–22.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B37"><label>37.</label><mixed-citation>Vacchelli E., Galluzzi L., Eggermont A., Galon J., Tartour E., Zitvogel L., Kroemer G. // Oncoimmunology. 2012. V. 1. № 4. P. 493–506.</mixed-citation></ref><ref id="B38"><label>38.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Lewin B., Cassimeris W., Lingappa P., Poppe, D. Cell. Transl. from eng. M.: Binom. 2011. 952 p.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Льюин Б., Кассимерис В., Лингаппа П., Плоппер Д. Клетки. // Пер. с англ. М.: Бином, 2011. 952 с.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B39"><label>39.</label><mixed-citation>Corbett E.F., Michalak M. // Trends Biochem. Sci. 2000. V. 25. № 7. P. 307–311.</mixed-citation></ref><ref id="B40"><label>40.</label><mixed-citation>Michalak M., Groenendyk J., Szabo E., Gold L.I., Opas M. // Biochem. J. 2009. V. 417. № 3. P. 651–666.</mixed-citation></ref><ref id="B41"><label>41.</label><mixed-citation>Mery L., Mesaeli N., Michalak M., Opas M., Lew D.P., Krause K.H. // J. Biol. Chem. 1996. V. 271. № 16. P. 9332–9339.</mixed-citation></ref><ref id="B42"><label>42.</label><mixed-citation>Gao B., Adhikari R., Howarth M., Nakamura K., Gold M.C., Hill A.B., Knee R., Michalak M., Elliott T. // Immunity. 2002. V. 16. № 1. P. 99–109.</mixed-citation></ref><ref id="B43"><label>43.</label><mixed-citation>Gardai S.J., McPhillips K.A., Frasch S.C., Janssen W.J., Starefeldt A., Murphy-Ullrich J.E., Bratton D.L., Oldenborg P.-A., Michalak M., Henson P.M. // Cell. 2005. V. 123. № 2. P. 321–334.</mixed-citation></ref><ref id="B44"><label>44.</label><mixed-citation>Gold L.I., Rahman M., Blechman K.M., Greives M.R., Churgin S., Michaels J., Callaghan M.J., Cardwell N.L., Pollins A.C., Michalak M., et al. // J. Investig. Dermatol. Symp. Proc. 2006. V. 11. № 1. P. 57–65.</mixed-citation></ref><ref id="B45"><label>45.</label><mixed-citation>Goicoechea S., Pallero M.A., Eggleton P., Michalak M., Murphy-Ullrich J.E. // J. Biol. Chem. 2002. V. 277. № 40. P. 37219–37228.</mixed-citation></ref><ref id="B46"><label>46.</label><mixed-citation>Asadzadeh Z., Safarzadeh E., Safaei S., Baradaran A., Mohammadi A., Hajiasgharzadeh K., Derakhshani A., Argentiero A., Silvestris N., Baradaran B. // Cancers (Basel). 2020. V. 12. № 4. P. 1047.</mixed-citation></ref><ref id="B47"><label>47.</label><mixed-citation>Medina C.B., Ravichandran K.S. // Cell Death Differ. 2016. V. 23. № 6. P. 979–989.</mixed-citation></ref><ref id="B48"><label>48.</label><mixed-citation>Elliott M.R., Chekeni F.B., Trampont P.C., Lazarowski E.R., Kadl A., Walk S.F., Park D., Woodson R.I., Ostankovich M., Sharma P., et al. // Nature. 2009. V. 461. № 7261. P. 282–286.</mixed-citation></ref><ref id="B49"><label>49.</label><mixed-citation>Bours M.J.L., Swennen E.L.R., Di Virgilio F., Cronstein B.N., Dagnelie P.C. // Pharmacol. Ther. 2006. V. 112. № 2. P. 358–404.</mixed-citation></ref><ref id="B50"><label>50.</label><mixed-citation>Trautmann A. // Sci. Signal. 2009. V. 2. № 56. P. e6.</mixed-citation></ref><ref id="B51"><label>51.</label><mixed-citation>Agresti A., Bianchi M.E. // Curr Opin Genet. Dev. 2003. V. 13. № 2. P. 170–178.</mixed-citation></ref><ref id="B52"><label>52.</label><mixed-citation>Landsman D., Bustin M. // Bioessays. 1993. V. 15. № 8. P. 539–546.</mixed-citation></ref><ref id="B53"><label>53.</label><mixed-citation>Scaffidi P., Misteli T., Bianchi M.E. // Nature. 2002. V. 418. № 6894. P. 191–195.</mixed-citation></ref><ref id="B54"><label>54.</label><mixed-citation>Luo Y., Chihara Y., Fujimoto K., Sasahira T., Kuwada M., Fujiwara R., Fujii K., Ohmori H., Kuniyasu H. // Eur. J. Cancer. 2013. V. 49. № 3. P. 741–751.</mixed-citation></ref><ref id="B55"><label>55.</label><mixed-citation>Vu M., Kassouf N., Ofili R., Lund T., Bell C., Appiah S. // International Journal of Oncology. 2020. V. 57. № 1. P. 113–121.</mixed-citation></ref><ref id="B56"><label>56.</label><mixed-citation>Hartl F.U. // Nature. 1996. V. 381. № 6583. P. 571–579.</mixed-citation></ref><ref id="B57"><label>57.</label><mixed-citation>Buchner J. // Trends in Biochemical Sciences. 1999. V. 24. № 4. P. 136–141.</mixed-citation></ref><ref id="B58"><label>58.</label><mixed-citation>Wu J., Liu T., Rios Z., Mei Q., Lin X., Cao S. // Trends Pharmacol Sci. 2017. V. 38. № 3. P. 226–256.</mixed-citation></ref><ref id="B59"><label>59.</label><mixed-citation>Binder R.J., Srivastava P.K. // Nat. Immunol. 2005. V. 6. № 6. P. 593–599.</mixed-citation></ref><ref id="B60"><label>60.</label><mixed-citation>Dudek-Perić A.M., Ferreira G.B., Muchowicz A., Wouters J., Prada N., Martin S., Kiviluoto S., Winiarska M., Boon L., Mathieu C., et al. // Cancer Res. 2015. V. 75. № 8. P. 1603–1614.</mixed-citation></ref><ref id="B61"><label>61.</label><mixed-citation>Galluzzi L., Buqué A., Kepp O., Zitvogel L., Kroemer G. // Cancer Cell. 2015. V. 28. № 6. P. 690–714.</mixed-citation></ref><ref id="B62"><label>62.</label><mixed-citation>Twyman-Saint Victor C., Rech A.J., Maity A., Rengan R., Pauken K.E., Stelekati E., Benci J.L., Xu B., Dada H., Odorizzi P.M., et al. // Nature. 2015. V. 520. № 7547. P. 373–377.</mixed-citation></ref><ref id="B63"><label>63.</label><mixed-citation>Quail D.F., Joyce J.A. // Cancer Cell. 2017. V. 31. № 3. P. 326–341.</mixed-citation></ref><ref id="B64"><label>64.</label><mixed-citation>Ngwa W., Irabor O.C., Schoenfeld J.D., Hesser J., Demaria S., Formenti S.C. // Nat. Rev. Cancer. 2018. V. 18. № 5. P. 313–322.</mixed-citation></ref><ref id="B65"><label>65.</label><mixed-citation>Menger L., Vacchelli E., Adjemian S., Martins I., Ma Y., Shen S., Yamazaki T., Sukkurwala A.Q., Michaud M., Mignot G., et al. // Science Translational Medicine. 2012. V. 4. № 143. P. 143ra99-143ra99.</mixed-citation></ref><ref id="B66"><label>66.</label><mixed-citation>Spisek R., Charalambous A., Mazumder A., Vesole D.H., Jagannath S., Dhodapkar M.V. // Blood. 2007. V. 109. № 11. P. 4839–4845.</mixed-citation></ref><ref id="B67"><label>67.</label><mixed-citation>Senovilla L., Vitale I., Martins I., Tailler M., Pailleret C., Michaud M., Galluzzi L., Adjemian S., Kepp O., Niso-Santano M., et al. // Science. 2012. V. 337. № 6102. P. 1678–1684.</mixed-citation></ref><ref id="B68"><label>68.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Huang F.-Y., Lei J., Sun Y., Yan F., Chen B., Zhang L., Lu Z., Cao R., Lin Y.-Y., Wang C.-C., et al. // OncoImmunology. 2018. V. 7. № 7. P. e1446720.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Huang F.-Y., Lei J., Sun Y., Yan F., Chen B., Zhang L., Lu Z., Cao R., Lin Y.-Y., Wang C.-C., et al. // Oncoimmunology. 2018. V. 7. № 7. P. e1446720.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B69"><label>69.</label><mixed-citation>Zhu H., Shan Y., Ge K., Lu J., Kong W., Jia C. // Cell Oncol. (Dordr.). 2020. V. 43. № 6. P. 1203–1214.</mixed-citation></ref><ref id="B70"><label>70.</label><mixed-citation>Sun L., Shen F., Tian L., Tao H., Xiong Z., Xu J., Liu Z. // Adv. Mater. 2021. V. 33. № 18. P. e2007910.</mixed-citation></ref><ref id="B71"><label>71.</label><mixed-citation>Liu X., Jiang J., Chang C.H., Liao Y.-P., Lodico J.J., Tang I., Zheng E., Qiu W., Lin M., Wang X., et al. // Small. 2021. V. 17. № 14. P. e2005993.</mixed-citation></ref><ref id="B72"><label>72.</label><mixed-citation>Wen C.-C., Chen H.-M., Chen S.-S., Huang L.-T., Chang W.-T., Wei W.-C., Chou L.-C., Arulselvan P., Wu J.-B., Kuo S.-C., et al. // Journal of Biomedical Science. 2011. V. 18. № 1. P. 44.</mixed-citation></ref><ref id="B73"><label>73.</label><mixed-citation>Xiang Y., Chen L., Li L., Huang Y. // ACS Appl. Mater. Interfaces. 2020. V. 12. № 1. P. 1606–1616.</mixed-citation></ref><ref id="B74"><label>74.</label><mixed-citation>Forveille S., Zhou H., Sauvat A., Bezu L., Müller K., Liu P., Zitvogel L., Pierron G., Rekdal O., Kepp O., et al. // Cell Cycle. 2015. V. 14. № 21. P. 3506–3512.</mixed-citation></ref><ref id="B75"><label>75.</label><mixed-citation>Eike L.-M., Yang N., Rekdal O., Sveinbjørnsson B. // Oncotarget. 2015. V. 6. № 33. P. 34910–34923.</mixed-citation></ref><ref id="B76"><label>76.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Pasquereau-Kotula E., Habault J., Kroemer G., Poyet J.-L. // PLoS ONE. 2018. V. 13. № 8. P. e0201220.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Pasquereau-Kotula E., Habault J., Kroemer G., Poyet J.-L. // PLoS One. 2018. V. 13. № 8. P. e0201220.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B77"><label>77.</label><mixed-citation>Jagot-Lacoussiere L., Kotula E., Villoutreix B.O., Bruzzoni-Giovanelli H., Poyet J.-L. // Cancer Res. 2016. V. 76. № 18. P. 5479–5490.</mixed-citation></ref><ref id="B78"><label>78.</label><mixed-citation>Duewell P., Steger A., Lohr H., Bourhis H., Hoelz H., Kirchleitner S.V., Stieg M.R., Grassmann S., Kobold S., Siveke J.T., et al. // Cell Death Differ. 2014. V. 21. № 12. P. 1825–1837.</mixed-citation></ref><ref id="B79"><label>79.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Koval O.A., Tkachenko A.V., Fomin A.S., Semenov D.V., Nushtaeva A.A., Kuligina E.V., Zavjalov E.L., Richter V.A. // PLoS ONE. 2014. V. 9. № 4. P. e93921.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Koval O.A., Tkachenko A.V., Fomin A.S., Semenov D.V., Nushtaeva A.A., Kuligina E.V., Zavjalov E.L., Richter V.A. // PLoS One. 2014. V. 9. № 4. P. e93921.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B80"><label>80.</label><mixed-citation>Semenov D.V., Fomin A.S., Kuligina E.V., Koval O.A., Matveeva V.A., Babkina I.N., Tikunova N.V., Richter V.A. // Protein J. 2010. V. 29. № 3. P. 174–180.</mixed-citation></ref><ref id="B81"><label>81.</label><mixed-citation>Troitskaya O., Varlamov M., Nushtaeva A., Richter V., Koval O. // Molecules. 2020. V. 25. № 12. P. 2804.</mixed-citation></ref><ref id="B82"><label>82.</label><mixed-citation>Donnelly O.G., Errington-Mais F., Steele L., Hadac E., Jennings V., Scott K., Peach H., Phillips R.M., Bond J., Pandha H., et al. // Gene Ther. 2013. V. 20. № 1. P. 7–15.</mixed-citation></ref><ref id="B83"><label>83.</label><mixed-citation>Miyamoto S., Inoue H., Nakamura T., Yamada M., Sakamoto C., Urata Y., Okazaki T., Marumoto T., Takahashi A., Takayama K., et al. // Cancer Res. 2012. V. 72. № 10. P. 2609–2621.</mixed-citation></ref><ref id="B84"><label>84.</label><mixed-citation>Heinrich B., Klein J., Delic M., Goepfert K., Engel V., Geberzahn L., Lusky M., Erbs P., Preville X., Moehler M. // OTT. 2017. V. 10. P. 2389–2401.</mixed-citation></ref><ref id="B85"><label>85.</label><mixed-citation>Ma J., Ramachandran M., Jin C., Quijano-Rubio C., Martikainen M., Yu D., Essand M. // Cell Death Dis. 2020. V. 11. № 1. P. 48.</mixed-citation></ref><ref id="B86"><label>86.</label><mixed-citation>Dai P., Wang W., Yang N., Serna-Tamayo C., Ricca J.M., Zamarin D., Shuman S., Merghoub T., Wolchok J.D., Deng L. // Sci. Immunol. 2017. V. 2. № 11. P. eaal1713.</mixed-citation></ref><ref id="B87"><label>87.</label><mixed-citation>Koval O., Kochneva G., Tkachenko A., Troitskaya O., Sivolobova G., Grazhdantseva A., Nushtaeva A., Kuligina E., Richter V. // BioMed Research International. 2017. V. 2017. P. 1–14.</mixed-citation></ref><ref id="B88"><label>88.</label><mixed-citation>Kochneva G., Sivolobova G., Tkacheva A., Grazhdantseva A., Troitskaya O., Nushtaeva A., Tkachenko A., Kuligina E., Richter V., Koval O. // Oncotarget. 2016. V. 7. № 45. P. 74171–74188.</mixed-citation></ref><ref id="B89"><label>89.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Koks C.A., Garg A.D., Ehrhardt M., Riva M., Vandenberk L., Boon L., De Vleeschouwer S., Agostinis P., Graf N., Van Gool S.W. // Int. J. Cancer. 2015. V. 136. № 5. P. E313–325.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Koks C.A., Garg A.D., Ehrhardt M., Riva M., Vandenberk L., Boon L., De Vleeschouwer S., Agostinis P., Graf N., van Gool S.W. // Int. J. Cancer. 2015. V. 136. № 5. P. E313–325.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B90"><label>90.</label><mixed-citation>Diaconu I., Cerullo V., Hirvinen M.L.M., Escutenaire S., Ugolini M., Pesonen S.K., Bramante S., Parviainen S., Kanerva A., Loskog A.S.I., et al. // Cancer Res. 2012. V. 72. № 9. P. 2327–2338.</mixed-citation></ref><ref id="B91"><label>91.</label><mixed-citation>Golden E.B., Demaria S., Schiff P.B., Chachoua A., Formenti S.C. // Cancer Immunol. Res. 2013. V. 1. № 6. P. 365–372.</mixed-citation></ref><ref id="B92"><label>92.</label><mixed-citation>Golden E.B., Frances D., Pellicciotta I., Demaria S., Helen Barcellos-Hoff M., Formenti S.C. // Oncoimmunology. 2014. V. 3. P. e28518.</mixed-citation></ref><ref id="B93"><label>93.</label><mixed-citation>Adkins I., Sadilkova L., Hradilova N., Tomala J., Kovar M., Spisek R. // Oncoimmunology. 2017. V. 6. № 5. P. e1311433.</mixed-citation></ref><ref id="B94"><label>94.</label><mixed-citation>Guo S., Jing Y., Burcus N.I., Lassiter B.P., Tanaz R., Heller R., Beebe S.J. // Int. J. Cancer. 2018. V. 142. № 3. P. 629–640.</mixed-citation></ref><ref id="B95"><label>95.</label><mixed-citation>Zirnheld J.L., Zucker S.N., DiSanto T.M., Berezney R., Etemadi K. // IEEE Trans. Plasma Sci. 2010. V. 38. № 4. P. 948–952.</mixed-citation></ref><ref id="B96"><label>96.</label><mixed-citation>Georgescu N., Lupu A.R. // IEEE Trans. Plasma Sci. 2010. V. 38. № 8. P. 1949–1955.</mixed-citation></ref><ref id="B97"><label>97.</label><mixed-citation>Schweigert I., Zakrevsky D., Gugin P., Yelak E., Golubitskaya E., Troitskaya O., Koval O. // Applied Sciences. 2019. V. 9. № 21. P. 4528.</mixed-citation></ref><ref id="B98"><label>98.</label><mixed-citation>Golubitskaya E.A., Troitskaya O.S., Yelak E.V., Gugin P.P., Richter V.A., Schweigert I.V., Zakrevsky D.E., Koval O.A. // Acta Naturae. 2019. V. 11. № 3. P. 16–19.</mixed-citation></ref><ref id="B99"><label>99.</label><mixed-citation>Liedtke K.R., Bekeschus S., Kaeding A., Hackbarth C., Kuehn J.-P., Heidecke C.-D., von Bernstorff W., von Woedtke T., Partecke L.I. // Scientific Reports. 2017. V. 7. № 1. P. 8319.</mixed-citation></ref><ref id="B100"><label>100.</label><mixed-citation>Chen Z., Lin L., Cheng X., Gjika E., Keidar M. // Biointerphases. 2016. V. 11. № 3. P. 031010.</mixed-citation></ref><ref id="B101"><label>101.</label><mixed-citation>Kumar N., Attri P., Choi E.H., Uhm H.S. // RSC Adv. 2015. V. 5. № 19. P. 14670–14677.</mixed-citation></ref><ref id="B102"><label>102.</label><mixed-citation>Conway G.E., Casey A., Milosavljevic V., Liu Y., Howe O., Cullen P.J., Curtin J.F. // British Journal of Cancer. 2016. V. 114. № 4. P. 435–443.</mixed-citation></ref><ref id="B103"><label>103.</label><mixed-citation>Azzariti A., Iacobazzi R.M., Di Fonte R., Porcelli L., Gristina R., Favia P., Fracassi F., Trizio I., Silvestris N., Guida G., et al. // Sci. Rep. 2019. V. 9. № 1. P. 4099.</mixed-citation></ref><ref id="B104"><label>104.</label><mixed-citation>Van Loenhout J., Flieswasser T., Freire Boullosa L., De Waele J., Van Audenaerde J., Marcq E., Jacobs J., Lin A., Lion E., Dewitte H., et al. // Cancers. 2019. V. 11. № 10. P. 1597.</mixed-citation></ref><ref id="B105"><label>105.</label><mixed-citation>Troitskaya O., Golubitskaya E., Biryukov M., Varlamov M., Gugin P., Milakhina E., Richter V., Schweigert I., Zakrevsky D., Koval O. // IJMS. 2020. V. 21. № 14. P. 5128.</mixed-citation></ref><ref id="B106"><label>106.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Lin A.G., Xiang B., Merlino D.J., Baybutt T.R., Sahu J., Fridman A., Snook A.E., Miller V. // OncoImmunology. 2018. V. 7. № 9. P. e1484978.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Lin A.G., Xiang B., Merlino D.J., Baybutt T.R., Sahu J., Fridman A., Snook A.E., Miller V. // Oncoimmunology. 2018. V. 7. № 9. P. e1484978.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B107"><label>107.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Baryshnikov A.Y. // Practical oncology. 2003. V. 4. № 3. P. 127–130.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Барышников А.Ю. // Практическая онкология. 2003. T. 4. № 3. C. 127–130.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B108"><label>108.</label><mixed-citation>Gabrilovich D.I., Ostrand-Rosenberg S., Bronte V. // Nat. Rev. Immunol. 2012. V. 12. № 4. P. 253–268.</mixed-citation></ref><ref id="B109"><label>109.</label><mixed-citation>Munn D.H. // Science. 1998. V. 281. № 5380. P. 1191–1193.</mixed-citation></ref><ref id="B110"><label>110.</label><mixed-citation>Soliman H., Mediavilla-Varela M., Antonia S. // The Cancer Journal. 2010. V. 16. № 4. P. 354–359.</mixed-citation></ref><ref id="B111"><label>111.</label><mixed-citation>Beckermann K.E., Dudzinski S.O., Rathmell J.C. // Cytokine Growth Factor Rev. 2017. V. 35. P. 7–14.</mixed-citation></ref><ref id="B112"><label>112.</label><mixed-citation>Chao M.P., Jaiswal S., Weissman-Tsukamoto R., Alizadeh A.A., Gentles A.J., Volkmer J., Weiskopf K., Willingham S.B., Raveh T., Park C.Y., et al. // Sci. Transl. Med. 2010. V. 2. № 63. P. 63ra94.</mixed-citation></ref></ref-list></back></article>
