<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE root>
<article xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="review-article" dtd-version="1.2" xml:lang="en"><front><journal-meta><journal-id journal-id-type="publisher-id">Acta Naturae</journal-id><journal-title-group><journal-title xml:lang="en">Acta Naturae</journal-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Acta Naturae</trans-title></trans-title-group></journal-title-group><issn publication-format="print">2075-8251</issn><publisher><publisher-name xml:lang="en">Acta Naturae Ltd</publisher-name></publisher></journal-meta><article-meta><article-id pub-id-type="publisher-id">11152</article-id><article-id pub-id-type="doi">10.32607/actanaturae.10967</article-id><article-categories><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="en"><subject>Reviews</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="toc-heading" xml:lang="ru"><subject>Обзоры</subject></subj-group><subj-group subj-group-type="article-type"><subject>Review Article</subject></subj-group></article-categories><title-group><article-title xml:lang="en">Palette of Luciferases: Natural Biotools for New Applications in Biomedicine</article-title><trans-title-group xml:lang="ru"><trans-title>Палитра люцифераз: природные инструменты для новых методов в биомедицине</trans-title></trans-title-group></title-group><contrib-group><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Kotlobay</surname><given-names>A. A.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Котлобай</surname><given-names>А. А.</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>alexey_kotlobay@ibch.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Kaskova</surname><given-names>Z. M.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Каськова</surname><given-names>З. М.</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>alexey_kotlobay@ibch.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff1"/><xref ref-type="aff" rid="aff2"/></contrib><contrib contrib-type="author"><name-alternatives><name xml:lang="en"><surname>Yampolsky</surname><given-names>I. V.</given-names></name><name xml:lang="ru"><surname>Ямпольский</surname><given-names>И. В.</given-names></name></name-alternatives><address><country country="RU">Russian Federation</country></address><email>alexey_kotlobay@ibch.ru</email><xref ref-type="aff" rid="aff3"/><xref ref-type="aff" rid="aff4"/></contrib></contrib-group><aff-alternatives id="aff1"><aff><institution xml:lang="en">Shemyakin-Ovchinnikov Institute of Bioorganic Chemistry of the Russian Academy of Sciences</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Институт биоорганической химии им. академиков М.М. Шемякина и Ю.А. Овчинникова РАН</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff2"><aff><institution xml:lang="en">Pirogov Russian National Research Medical University</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">НИИ трансляционной медицины, Российский национальный исследовательский университет им. Н.И. Пирогова</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff3"><aff><institution xml:lang="en">Shemyakin-Ovchinnikov Institute of Bioorganic Chemistry of the Russian Academy of Sciences</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Институт биоорганической химии им. академиков М.М. Шемякина и Ю.А. Овчинникова РАН, НИИ трансляционной медицины</institution></aff></aff-alternatives><aff-alternatives id="aff4"><aff><institution xml:lang="en">Pirogov Russian National Research Medical University</institution></aff><aff><institution xml:lang="ru">Российский национальный исследовательский университет им. Н.И. Пирогова</institution></aff></aff-alternatives><pub-date date-type="pub" iso-8601-date="2020-08-07" publication-format="electronic"><day>07</day><month>08</month><year>2020</year></pub-date><volume>12</volume><issue>2</issue><issue-title xml:lang="en"/><issue-title xml:lang="ru"/><fpage>15</fpage><lpage>27</lpage><history><date date-type="received" iso-8601-date="2020-08-06"><day>06</day><month>08</month><year>2020</year></date></history><permissions><copyright-statement xml:lang="en">Copyright ©; 2020, Kotlobay A.A., Kaskova Z.M., Yampolsky I.V.</copyright-statement><copyright-statement xml:lang="ru">Copyright ©; 2020, Котлобай А.А., Каськова З.М., Ямпольский И.В.</copyright-statement><copyright-year>2020</copyright-year><copyright-holder xml:lang="en">Kotlobay A.A., Kaskova Z.M., Yampolsky I.V.</copyright-holder><copyright-holder xml:lang="ru">Котлобай А.А., Каськова З.М., Ямпольский И.В.</copyright-holder><ali:free_to_read xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/"/><license><ali:license_ref xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/">https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref></license></permissions><self-uri xlink:href="https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11152">https://actanaturae.ru/2075-8251/article/view/11152</self-uri><abstract xml:lang="en"><p>Optoanalytical methods based on using genetically encoded bioluminescent enzymes, luciferases, allow one to obtain highly sensitive signals, are non-invasive, and require no external irradiation. Bioluminescence is based on the chemical reaction of oxidation of a low-molecular-weight substrate (luciferin) by atmospheric oxygen, which is catalyzed by an enzyme (luciferase). Relaxation of the luciferin oxidation product from its excited state is accompanied by a release of a quantum of light, which can be detected as an analytical signal. The ability to express luciferase genes in various heterological systems and high quantum yields of luminescence reactions have made these tools rather popular in biology and medicine. Among several naturally available luciferases, a few have been found to be useful for practical application. Luciferase size, the wavelength of its luminescence maximum, enzyme thermostability, optimal pH of the reaction, and the need for cofactors are parameters that may differ for luciferases from different groups of organisms, and this fact directly affects the choice of the application area for each enzyme. It is quite important to overview the whole range of currently available luciferases based on their biochemical properties before choosing one bioluminescent probe suitable for a specific application.</p></abstract><trans-abstract xml:lang="ru"><p>Оптоаналитические методы, основанные на использовании генетически кодируемых биолюминесцентных люцифераз, обладают очень высокой чувствительностью, неинвазивны и не требуют возбуждающего излучения. Биолюминесценция основана на химической реакции окисления низкомолекулярного субстрата (люциферина) кислородом воздуха, катализируемой ферментом (люциферазой). Релаксация продукта окисления люциферина из возбужденного состояния сопровождается высвобождением кванта света, который может быть зарегистрирован как аналитический сигнал. Возможность экспрессии генов люцифераз в различных гетерологических системах и высокие квантовые выходы реакции люминесценции определяют популярность этих инструментов в биологии и медицине. Из нескольких десятков известных природных люцифераз некоторые нашли практическое применение. Размер люциферазы, длина волны максимума люминесценции, термостабильность фермента, рН-оптимум реакции, потребность в кофакторах – все эти параметры могут отличаться у люцифераз из различных групп организмов, что оказывает непосредственное влияние на выбор области применения каждого фермента. Современным исследователям важно проанализировать все многообразие доступных люцифераз и их биохимических свойств для выбора оптимальной биолюминесцентной метки, подходящей для решения конкретной задачи.</p></trans-abstract><kwd-group xml:lang="en"><kwd>bioluminescence</kwd><kwd>luciferase</kwd><kwd>bioluminescent systems</kwd></kwd-group><kwd-group xml:lang="ru"><kwd>биолюминесценция</kwd><kwd>люциферазы</kwd><kwd>биолюминесцентные системы</kwd></kwd-group><funding-group><award-group><funding-source><institution-wrap><institution xml:lang="ru">Российский научный фонд</institution></institution-wrap><institution-wrap><institution xml:lang="en">Russian Science Foundation</institution></institution-wrap></funding-source><award-id>18-73-00347</award-id></award-group></funding-group></article-meta></front><body></body><back><ref-list><ref id="B1"><label>1.</label><mixed-citation>Weissleder R., Pittet M.J. // Nature. 2008. V. 452. № 7187. P. 580–589.</mixed-citation></ref><ref id="B2"><label>2.</label><mixed-citation>Kaskova Z.M., Tsarkova A.S., Yampolsky I.V. // Chem. Soc. Rev. 2016. V. 45. № 21. P. 6048–6077.</mixed-citation></ref><ref id="B3"><label>3.</label><mixed-citation>Shimomura O., Johnson F.H. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 1978. V. 75. № 6. P. 2611–2615.</mixed-citation></ref><ref id="B4"><label>4.</label><mixed-citation>Eremeeva E.V., Markova S.V., Westphal A.H., Visser A.J.W.G., van Berkel W.J.H., Vysotski E.S. // FEBS Lett. 2009. V. 583. № 12. P. 1939–1944.</mixed-citation></ref><ref id="B5"><label>5.</label><mixed-citation>Nakamura H., Kishi Y., Shimomura O., Morse D., Hastings J.W. // J. Am. Chem. Soc. 1989. V. 111. № 19. P. 7607–7611.</mixed-citation></ref><ref id="B6"><label>6.</label><mixed-citation>Kotlobay A.A., Dubinnyi M.A., Purtov K.V., Guglya E.B., Rodionova N.S., Petushkov V.N., Bolt Y.V., Kublitski V.S., Kaskova Z.M., Ziganshin R.H., et al. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2019. V. 116. № 38. P. 18911–18916.</mixed-citation></ref><ref id="B7"><label>7.</label><mixed-citation>Wood K.V. // Photochem. Photobiol. 1995. V. 62. P. 662–673.</mixed-citation></ref><ref id="B8"><label>8.</label><mixed-citation>Viviani V.R. // Cell. Mol. Life Sci. 2002. V. 59. № 11. P. 1833–1850.</mixed-citation></ref><ref id="B9"><label>9.</label><mixed-citation>Ugarova N.N. // J. Biolumin. Chemilumin. 1989. V. 4. № 1. P. 406–418.</mixed-citation></ref><ref id="B10"><label>10.</label><mixed-citation>Conti E., Franks N.P., Brick P. // Structure. 1996. V. 4. № 3. P. 287–298.</mixed-citation></ref><ref id="B11"><label>11.</label><mixed-citation>Sundlov J.A., Fontaine D.M., Southworth T.L., Branchini B.R., Gulick A.M. // Biochemistry. 2012. V. 51. № 33. P. 6493–6495.</mixed-citation></ref><ref id="B12"><label>12.</label><mixed-citation>Nakatsu T., Ichiyama S., Hiratake J., Saldanha A., Kobashi N., Sakata K., Kato H. // Nature. 2006. V. 440. № 7082. P. 372–376.</mixed-citation></ref><ref id="B13"><label>13.</label><mixed-citation>Waud J.P., Sala-Newby G.B., Matthews S.B., Campbell A.K. // Biochim. Biophys. Acta. 1996. V. 1292. № 1. P. 89–98.</mixed-citation></ref><ref id="B14"><label>14.</label><mixed-citation>Branchini B.R., Magyar R.A., Murtiashaw M.H., Anderson S.M., Zimmer M. // Biochemistry. 1998. V. 37. № 44. P. 15311–15319.</mixed-citation></ref><ref id="B15"><label>15.</label><mixed-citation>Seliger H.H., McElroy W.D. // Arch. Biochem. Biophys. 1960. V. 88. № 1. P. 136–141.</mixed-citation></ref><ref id="B16"><label>16.</label><mixed-citation>Ando Y., Niwa K., Yamada N., Enomoto T., Irie T., Kubota H., Ohmiya Y., Akiyama H. // Nat. Photonics. 2008. V. 2. № 1. P. 44–47.</mixed-citation></ref><ref id="B17"><label>17.</label><mixed-citation>Seliger H.H., McElroy W.D. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 1964. V. 52. № 1. P. 75–81.</mixed-citation></ref><ref id="B18"><label>18.</label><mixed-citation>Wang Y., Kubota H., Yamada N., Irie T., Akiyama H. // Photochem. Photobiol. 2011. V. 87. № 4. P. 846–852.</mixed-citation></ref><ref id="B19"><label>19.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Bechara E.J.H. // Photochem. Photobiol. 1995. V. 62. P. 490–495.</mixed-citation></ref><ref id="B20"><label>20.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Gabriel G.V.M., Bevilaqua V.R., Simões A.F., Hirano T., Lopes-de-Oliveira P.S. // Sci. Rep. 2018. V. 8. № 1. P. 1–14.</mixed-citation></ref><ref id="B21"><label>21.</label><mixed-citation>Moradi A., Hosseinkhani S., Naderi-Manesh H., Sadeghizadeh M., Alipour B.S. // Biochemistry. 2009. V. 48. № 3. P. 575–582.</mixed-citation></ref><ref id="B22"><label>22.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Amaral D.T., Neves D.R., Simões A., Arnoldi F.G.C. // Biochemistry. 2013. V. 52. № 1. P. 19–27.</mixed-citation></ref><ref id="B23"><label>23.</label><mixed-citation>Hall M.P., Woodroofe C.C., Wood M.G., Que I., Van’T Root M., Ridwan Y., Shi C., Kirkland T.A., Encell L.P., Wood K. V., et al. // Nat. Commun. 2018. V. 9. № 1. P. 132.</mixed-citation></ref><ref id="B24"><label>24.</label><mixed-citation>Ikeda Y., Nomoto T., Hiruta Y., Nishiyama N., Citterio D. // Anal. Chem. 2020. V. 92. № 6. P. 4235–4243.</mixed-citation></ref><ref id="B25"><label>25.</label><mixed-citation>Iwano S., Sugiyama M., Hama H., Watakabe A., Hasegawa N., Kuchimaru T., Tanaka K.Z., Takahashi M., Ishida Y., Hata J., et al. // Science. 2018. V. 359. № 6378. P. 935–939.</mixed-citation></ref><ref id="B26"><label>26.</label><mixed-citation>Welsh D.K., Noguchi T. // Cold Spring Harb. Protoc. 2012. V. 7. № 8. P. 852–866.</mixed-citation></ref><ref id="B27"><label>27.</label><mixed-citation>Pelentir G.F., Bevilaqua V.R., Viviani V.R. // Photochem. Photobiol. Sci. 2019. V. 18. P. 2061–2070.</mixed-citation></ref><ref id="B28"><label>28.</label><mixed-citation>Smirnova D.V., Ugarova N.N. // Photochem. Photobiol. 2017. V. 93. № 2. P. 436–447.</mixed-citation></ref><ref id="B29"><label>29.</label><mixed-citation>Koksharov M.I., Ugarova N.N. // Comput. Struct. Biotechnol. J. 2012. V. 2. № 3. P. e201209004.</mixed-citation></ref><ref id="B30"><label>30.</label><mixed-citation>Colepicolo-Neto P., Costa C., Bechara E.J.H. // Insect Biochem. 1986. V. 16. № 5. P. 803–810.</mixed-citation></ref><ref id="B31"><label>31.</label><mixed-citation>Amaral D.T., Oliveira G., Silva J.R., Viviani V.R. // Photochem. Photobiol. Sci. 2016. V. 15. № 9. P. 1148–1154.</mixed-citation></ref><ref id="B32"><label>32.</label><mixed-citation>Wood K.V., Lam Y.A., Seliger H.H., McElroy W.D. // Science. 1989. V. 244. № 4905. P. 700–702.</mixed-citation></ref><ref id="B33"><label>33.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Viviani V.R., Silva A.C., Perez G.L., Santelli R.V, Bechara E.J., Reinach F.C. // Photochem. Photobiol. 1999. V. 70. № 2. P. 254–260.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Viviani V.R., Silva A.C., Perez G.L., Santelli R.V., Bechara E.J., Reinach F.C. // Photochem. Photobiol. 1999. V. 70. № 2. P. 254–260.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B34"><label>34.</label><mixed-citation>Nakajima Y., Yamazaki T., Nishii S., Noguchi T., Hoshino H., Niwa K., Viviani V.R., Ohmiya Y. // PLoS One. 2010. V. 5. № 4. P. e10011.</mixed-citation></ref><ref id="B35"><label>35.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Uchida A., Viviani W., Ohmiya Y. // Photochem. Photobiol. 2002. V. 76. № 5. P. 538–544.</mixed-citation></ref><ref id="B36"><label>36.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Bechara E.J.H. // Ann. Entomol. Soc. Am. 1997. V. 90. P. 389–398.</mixed-citation></ref><ref id="B37"><label>37.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Bechara E.J., Ohmiya Y. // Biochemistry. 1999. V. 38. № 26. P. 8271–8279.</mixed-citation></ref><ref id="B38"><label>38.</label><mixed-citation>Viviani V.R., Bechara E.J.H. // Photochem. Photobiol. 1993. V. 58. P. 615–622.</mixed-citation></ref><ref id="B39"><label>39.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Gruber M.G., Kutuzova G.D., Wood K. V. // Bioluminescence and chemiluminescence: Molecular reporting with photons: Proc. 9th International Symp. Chichester: Wiley, 1997. P. 244–247.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Gruber M.G., Kutuzova G.D., Wood K. V. Bioluminescence and chemiluminescence: Molecular reporting with photons: Proc. 9th International Symp. Chichester: Wiley, 1997. P. 244–247.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B40"><label>40.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Shimomura O. // Bioluminescence: Chemical principles and methods. Singapore: World Scientific, 2019. P. 177–198.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Shimomura O. Bioluminescence: Chemical principles and methods. Singapore: World Scientific, 2019. P. 177–198.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B41"><label>41.</label><mixed-citation>Titushin M.S., Markova S.V., Frank L.A., Malikova N.P., Stepanyuk G.A., Lee J., Vysotski E.S. // Photochem. Photobiol. Sci. 2008. V. 7. № 2. P. 189–196.</mixed-citation></ref><ref id="B42"><label>42.</label><mixed-citation>Charbonneau H., Cormier M.J. // J. Biol. Chem. 1979. V. 254. № 3. P. 769–780.</mixed-citation></ref><ref id="B43"><label>43.</label><mixed-citation>Ward W.W., Cormier M.J. // J. Biol. Chem. 1979. V. 254. № 3. P. 781–788.</mixed-citation></ref><ref id="B44"><label>44.</label><mixed-citation>Loening A.M., Fenn T.D., Wu A.M., Gambhir S.S. // Protein Eng. Des. Sel. 2006. V. 19. № 9. P. 391–400.</mixed-citation></ref><ref id="B45"><label>45.</label><mixed-citation>Loening A.M., Fenn T.D., Gambhir S.S. // J. Mol. Biol. 2007. V. 374. № 4. P. 1017–1028.</mixed-citation></ref><ref id="B46"><label>46.</label><mixed-citation>Matthews J.C., Hori K., Cormier M.J. // Biochemistry. 1977. V. 16. № 1. P. 85–91.</mixed-citation></ref><ref id="B47"><label>47.</label><mixed-citation>Rahnama S., Saffar B., Kahrani Z.F., Nazari M., Emamzadeh R. // Enzyme Microb. Technol. 2017. V. 96. P. 60–66.</mixed-citation></ref><ref id="B48"><label>48.</label><mixed-citation>Woo J., von Arnim A.G. // Plant Methods. 2008. V. 4. P. 23.</mixed-citation></ref><ref id="B49"><label>49.</label><mixed-citation>Loening A.M., Wu A.M., Gambhir S.S. // Nat. Methods. 2007. V. 4. № 8. P. 641–643.</mixed-citation></ref><ref id="B50"><label>50.</label><mixed-citation>Abe M., Nishihara R., Ikeda Y., Nakajima T., Sato M., Iwasawa N., Nishiyama S., Paulmurugan R., Citterio D., Kim S.B., et al. // ChemBioChem. 2019. V. 20. № 15. P. 1919–1923.</mixed-citation></ref><ref id="B51"><label>51.</label><mixed-citation>Markova S.V., Vysotski E.S. // Biochemistry. 2015. V. 80. № 6. P. 714–732.</mixed-citation></ref><ref id="B52"><label>52.</label><mixed-citation>Borisova V.V., Frank L.A., Markova S.V., Burakova L.P., Vysotski E.S. // Photochem. Photobiol. Sci. 2008. V. 7. № 9. P. 1025–1031.</mixed-citation></ref><ref id="B53"><label>53.</label><mixed-citation>Verhaegent M., Christopoulos T.K. // Anal. Chem. 2002. V. 74. № 17. P. 4378–4385.</mixed-citation></ref><ref id="B54"><label>54.</label><mixed-citation>Tannous B.A., Kim D.-E., Fernandez J.L., Weissleder R., Breakefield X.O. // Mol. Ther. 2005. V. 11. № 3. P. 435–443.</mixed-citation></ref><ref id="B55"><label>55.</label><mixed-citation>Markova S.V., Golz S., Frank L.A., Kalthof B., Vysotski E.S. // J. Biol. Chem. 2004. V. 279. № 5. P. 3212–3217.</mixed-citation></ref><ref id="B56"><label>56.</label><mixed-citation>Bryan B.J., Szent-Gyorgyi C. U.S. Patent 6232107, WO1999049019A8, 2001.</mixed-citation></ref><ref id="B57"><label>57.</label><mixed-citation>Markova S.V., Burakova L.P., Vysotski E.S. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2012. V. 417. № 1. P. 98–103.</mixed-citation></ref><ref id="B58"><label>58.</label><mixed-citation>Inouye S., Sahara Y. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2008. V. 365. № 1. P. 96–101.</mixed-citation></ref><ref id="B59"><label>59.</label><mixed-citation>Remy I., Michnick S.W. // Nat. Methods. 2006. V. 3. № 12. P. 977–979.</mixed-citation></ref><ref id="B60"><label>60.</label><mixed-citation>Stepanyuk G.A., Xu H., Wu C.K., Markova S.V., Lee J., Vysotski E.S., Wang B.C. // Protein Expr. Purif. 2008. V. 61. № 2. P. 142–148.</mixed-citation></ref><ref id="B61"><label>61.</label><mixed-citation>Markova S.V., Larionova M.D., Burakova L.P., Vysotski E.S. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2015. V. 457. № 1. P. 77–82.</mixed-citation></ref><ref id="B62"><label>62.</label><mixed-citation>Larionova M.D., Markova S.V., Vysotski E.S. // J. Photochem. Photobiol. B Biol. 2018. V. 183. P. 309–317.</mixed-citation></ref><ref id="B63"><label>63.</label><mixed-citation>Markova S.V., Larionova M.D., Gorbunova D.A., Vysotski E.S. // J. Photochem. Photobiol. B Biol. 2017. V. 175. P. 51–57.</mixed-citation></ref><ref id="B64"><label>64.</label><mixed-citation>Takenaka Y., Masuda H., Yamaguchi A., Nishikawa S., Shigeri Y., Yoshida Y., Mizuno H. // Gene. 2008. V. 425. № 1–2. P. 28–35.</mixed-citation></ref><ref id="B65"><label>65.</label><mixed-citation>Degeling M.H., Bovenberg M.S.S., Lewandrowski G.K., De Gooijer M.C., Vleggeert-Lankamp C.L.A., Tannous M., Maguire C.A., Tannous B.A. // Anal. Chem. 2013. V. 85. № 5. P. 3006–3012.</mixed-citation></ref><ref id="B66"><label>66.</label><mixed-citation>Chung E., Yamashita H., Au P., Tannous B.A., Fukumura D., Jain R.K. // PLoS One. 2009. V. 4. № 12. P. e8316.</mixed-citation></ref><ref id="B67"><label>67.</label><mixed-citation>Lupold S.E., Johnson T., Chowdhury W.H., Rodriguez R. // PLoS One. 2012. V. 7. № 5. P. e36535.</mixed-citation></ref><ref id="B68"><label>68.</label><mixed-citation>Tannous B.A., Teng J. // Biotechnol. Adv. 2011. V. 29. № 6. P. 997–1003.</mixed-citation></ref><ref id="B69"><label>69.</label><mixed-citation>Markova S.V., Larionova M.D., Vysotski E.S. // Photochem. Photobiol. 2019. V. 95. № 3. P. 705–721.</mixed-citation></ref><ref id="B70"><label>70.</label><mixed-citation>Kim S.B., Suzuki H., Sato M., Tao H. // Anal. Chem. 2011. V. 83. № 22. P. 8732–8740.</mixed-citation></ref><ref id="B71"><label>71.</label><mixed-citation>Larionova M.D., Markova S.V., Vysotski E.S. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2017. V. 483. № 1. P. 772–778.</mixed-citation></ref><ref id="B72"><label>72.</label><mixed-citation>Shimomura O., Masugi T., Johnson F.H., Haneda Y. // Biochemistry. 1978. V. 17. № 6. P. 994–998.</mixed-citation></ref><ref id="B73"><label>73.</label><mixed-citation>Inouye S., Watanabe K., Nakamura H., Shimomura O. // FEBS Lett. 2000. V. 481. № 1. P. 19–25.</mixed-citation></ref><ref id="B74"><label>74.</label><mixed-citation>Inouye S., Sasaki S. // Protein Expr. Purif. 2007. V. 56. № 2. P. 261–268.</mixed-citation></ref><ref id="B75"><label>75.</label><mixed-citation>Hall M.P., Unch J., Binkowski B.F., Valley M.P., Butler B.L., Wood M.G., Otto P., Zimmerman K., Vidugiris G., Machleidt T., et al. // ACS Chem. Biol. 2012. V. 7. № 11. P. 1848–1857.</mixed-citation></ref><ref id="B76"><label>76.</label><mixed-citation>Inouye S., Sato J.-I., Sahara-Miura Y., Yoshida S., Hosoya T. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 2014. V. 445. № 1. P. 157–162.</mixed-citation></ref><ref id="B77"><label>77.</label><mixed-citation>Kishi T., Goto T., Hirata Y., Shimomura O., Johnson F.H. // Tetrahedron Lett. 1966. V. 7. № 29. P. 3427–3436.</mixed-citation></ref><ref id="B78"><label>78.</label><mixed-citation>Shimomura O., Johnson F.H. // Biochem. Biophys. Res. Commun. 1971. V. 44. № 2. P. 340–346.</mixed-citation></ref><ref id="B79"><label>79.</label><mixed-citation>Oba Y., Tsuduki H., Kato S.I., Ojika M., Inouye S. // ChemBioChem. 2004. V. 5. № 11. P. 1495–1499.</mixed-citation></ref><ref id="B80"><label>80.</label><mixed-citation>Thompson E.M., Nagata S., Tsuji F.I. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 1989. V. 86. № 17. P. 6567–6571.</mixed-citation></ref><ref id="B81"><label>81.</label><mixed-citation>Nakajima Y., Kobayashi K., Yamagishi K., Enomoto T., Ohmiya Y. // Biosci. Biotechnol. Biochem. 2004. V. 68. № 3. P. 565–570.</mixed-citation></ref><ref id="B82"><label>82.</label><mixed-citation>Shimomura O., Johnson F.H. // Photochem. Photobiol. 1970. V. 12. № 4. P. 291–295.</mixed-citation></ref><ref id="B83"><label>83.</label><mixed-citation>Mitani Y., Oshima Y., Mitsuda N., Tomioka A., Sukegawa M., Fujita M., Kaji H., Ohmiya Y. // Protein Expr. Purif. 2017. V. 133. P. 102–109.</mixed-citation></ref><ref id="B84"><label>84.</label><mixed-citation>Yasuno R., Mitani Y., Ohmiya Y. // Photochem. Photobiol. 2018. V. 94. № 2. P. 338–342.</mixed-citation></ref><ref id="B85"><label>85.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Shimomura O. // Bioluminescence: chemical principles and methods. Singapore: World Scientific, 2019. P. 33–49.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Shimomura O. Bioluminescence: chemical principles and methods. Singapore: World Scientific, 2019. P. 33–49.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B86"><label>86.</label><mixed-citation>Ulitzur S., Hastings J.W. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 1979. V. 76. № 1. P. 265–267.</mixed-citation></ref><ref id="B87"><label>87.</label><mixed-citation>Cline T.W., Hastings J.W. // Biochemistry. 1972. V. 11. № 18. P. 3359–3370.</mixed-citation></ref><ref id="B88"><label>88.</label><mixed-citation>Cohn D.H., Mileham A.J., Simon M.I., Nealson K.H., Rausch S.K., Bonam D., Baldwin T.O. // J. Biol. Chem. 1985. V. 260. № 10. P. 6139–6146.</mixed-citation></ref><ref id="B89"><label>89.</label><mixed-citation>Johnston T.C., Thompson R.B., Baldwin T.O. // J. Biol. Chem. 1986. V. 261. № 11. P. 4805–4811.</mixed-citation></ref><ref id="B90"><label>90.</label><mixed-citation>Sinclair J.F., Waddle J.J., Waddill E.F., Baldwin T.O. // Biochemistry. 1993. V. 32. № 19. P. 5036–5044.</mixed-citation></ref><ref id="B91"><label>91.</label><mixed-citation>Baldwin T.O., Ziegler M.M., Chaffotte A.F., Goldberg M.E. // J. Biol. Chem. 1993. V. 268. № 15. P. 10766–10772.</mixed-citation></ref><ref id="B92"><label>92.</label><mixed-citation>Swanson R., Weaver L.H., Remington S.J., Matthews B.W., Baldwin T.O. // J. Biol. Chem. 1985. V. 260. № 2. P. 1287–1289.</mixed-citation></ref><ref id="B93"><label>93.</label><mixed-citation>Fisher A.J., Rayment I., Raushel F.M., Baldwin T.O. // Biochemistry. 1995. V. 34. № 20. P. 6581–6586.</mixed-citation></ref><ref id="B94"><label>94.</label><mixed-citation>AbouKhair N.K., Ziegler M.M., Baldwin T.O. // Biochemistry. 1985. V. 24. № 15. P. 3942–3947.</mixed-citation></ref><ref id="B95"><label>95.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Baldwin T.O., Chen L.H., Chulimsky L.J., Devine J.H., Johnston T.C., Lin J.W., Sugihara J., Waddle J.J., Zegler M.M. // Flavins and Flavoproteins. Berlin: Walter de Gruyter, 1987. P. 621–631.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Baldwin T.O., Chen L.H., Chulimsky L.J., Devine J.H., Johnston T.C., Lin J.W., Sugihara J., Waddle J.J., Zegler M.M. Flavins and Flavoproteins. Berlin: Walter de Gruyter, 1987. P. 621–631.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B96"><label>96.</label><mixed-citation>Xin X., Xi L., Tu S.C. // Biochemistry. 1991. V. 30. № 47. P. 11255–11262.</mixed-citation></ref><ref id="B97"><label>97.</label><mixed-citation>Wilmanns M., Hyde C.C., Davies D.R., Kirschner K., Jansonius J.N. // Biochemistry. 1991. V. 30. № 38. P. 9161–9169.</mixed-citation></ref><ref id="B98"><label>98.</label><mixed-citation>Nakamura T., Matsuda K. // J. Biochem. 1971. V. 70. № 1. P. 35–44.</mixed-citation></ref><ref id="B99"><label>99.</label><mixed-citation>Hastings J.W., Baldwin T.O., Nicoli M.Z. // Methods Enzymol. 1978. V. 57. P. 135–152.</mixed-citation></ref><ref id="B100"><label>100.</label><mixed-citation>Friedland J., Hastings J.W. // Biochemistry. 1967. V. 6. № 9. P. 2893–2900.</mixed-citation></ref><ref id="B101"><label>101.</label><mixed-citation>Szittner R., Meighen E. // J. Biol. Chem. 1990. V. 265. № 27. P. 16581–16587.</mixed-citation></ref><ref id="B102"><label>102.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Hamorsky K.T., Dikici E., Ensor C.M., Daunert S., Davis A.L., Branchini B.R. // Chemiluminescence and bioluminescence: Past, present and future. Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010. P. 443–487.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Hamorsky K.T., Dikici E., Ensor C.M., Daunert S., Davis A.L., Branchini B.R. Chemiluminescence and bioluminescence: Past, present and future. Cambridge: Royal Society of Chemistry, 2010. P. 443–487.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B103"><label>103.</label><mixed-citation>Rocchetta H.L., Boylan C.J., Foley J.W., Iversen P.W., Letourneau D.L., McMillian C.L., Contag P.R., Jenkins D.E., Parr J. // Antimicrob. Agents Chemother. 2001. V. 45. № 1. P. 129–137.</mixed-citation></ref><ref id="B104"><label>104.</label><mixed-citation>Riedel C.U., Monk I.R., Casey P.G., Morrissey D., O’Sullivan G.C., Tangney M., Hill C., Gahan C.G.M. // Appl. Environ. Microbiol. 2007. V. 73. № 9. P. 3091–3094.</mixed-citation></ref><ref id="B105"><label>105.</label><mixed-citation>Hardy J., Francis K.P., DeBoer M., Chu P., Gibbs K., Contag C.H. // Science. 2004. V. 303. № 5659. P. 851–853.</mixed-citation></ref><ref id="B106"><label>106.</label><mixed-citation>Francis K.P., Joh D., Bellinger-Kawahara C., Hawkinson M.J., Purchio T.F., Contag P.R. // Infect. Immun. 2000. V. 68. № 6. P. 3594–3600.</mixed-citation></ref><ref id="B107"><label>107.</label><mixed-citation>Francis K.P., Yu J., Bellinger-Kawahara C., Joh D., Hawkinson M.J., Xiao G., Purchio T.F., Caparon M.G., Lipsitch M., Contag P.R. // Infect. Immun. 2001. V. 69. № 5. P. 3350–3358.</mixed-citation></ref><ref id="B108"><label>108.</label><mixed-citation>Phillips-Jones M.K. // FEMS Microbiol. Lett. 1993. V. 106. № 3. P. 265–270.</mixed-citation></ref><ref id="B109"><label>109.</label><mixed-citation>Cronin M., Sleator R.D., Hill C., Fitzgerald G.F., van Sinderen D. // BMC Microbiol. 2008. V. 8. № 1. P. 161.</mixed-citation></ref><ref id="B110"><label>110.</label><mixed-citation>Gupta R.K., Patterson S.S., Ripp S., Simpson M.L., Sayler G.S. // FEMS Yeast Res. 2003. V. 4. № 3. P. 305–313.</mixed-citation></ref><ref id="B111"><label>111.</label><mixed-citation>Patterson S.S., Dionisi H.M., Gupta R.K., Sayler G.S. // J. Ind. Microbiol. Biotechnol. 2005. V. 32. № 3. P. 115–123.</mixed-citation></ref><ref id="B112"><label>112.</label><mixed-citation>Gregor C., Pape J.K., Gwosch K.C., Gilat T., Sahl S.J., Hell S.W. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2019. V. 116. № 52. P. 26491–26496.</mixed-citation></ref><ref id="B113"><label>113.</label><mixed-citation>Purtov K.V., Petushkov V.N., Baranov M.S., Mineev K.S., Rodionova N.S., Kaskova Z.M., Tsarkova A.S., Petunin A.I., Bondar V.S., Rodicheva E.K., et al. // Angew. Chem. Int. Ed. Engl. 2015. V. 54. № 28. P. 8124–8128.</mixed-citation></ref><ref id="B114"><label>114.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Kotlobay A.A., Sarkisyan K.S., Mokrushina Y.A., Marcet-Houben M., Serebrovskaya E.O., Markina N.M., Gonzalez Somermeyer L., Gorokhovatsky A.Y., Vvedensky A., Purtov K. V., et al. // Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 2018. V. 115. № 50. P. 12728–12732.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Kotlobay A.A., Sarkisyan K.S., Mokrushina Y.A., Marcet-Houben M., Serebrovskaya E.O., Markina N.M., Gonzalez Somermeyer L., Gorokhovatsky A.Y., Vvedensky A., Purtov K.V., et al. // Proc. Natl. Acad. Sci. USA. 2018. V. 115. № 50. P. 12728–12732.</mixed-citation></citation-alternatives></ref><ref id="B115"><label>115.</label><mixed-citation>Mitiouchkina T., Mishin A.S., Somermeyer L.G., Markina N.M., Chepurnyh T.V., Guglya E.B., Karataeva T.A., Palkina K.A., Shakhova E.S., Fakhranurova L.I., et al. // Nat. Biotechnol. 2020. In press. DOI: 10.1038/s41587-020-0500-9</mixed-citation></ref><ref id="B116"><label>116.</label><citation-alternatives><mixed-citation xml:lang="en">Kaskova Z.M., Dörr F.A., Petushkov V.N., Purtov K. V, Tsarkova A.S., Rodionova N.S., Mineev K.S., Guglya E.B., Kotlobay A., Baleeva N.S., et al. // Sci. Adv. 2017. V. 3. № 4.</mixed-citation><mixed-citation xml:lang="ru">Kaskova Z.M., Dörr F.A., Petushkov V.N., Purtov K.V., Tsarkova A.S., Rodionova N.S., Mineev K.S., Guglya E.B., Kotlobay A., Baleeva N.S., et al. // Sci. Adv. 2017. V. 3. № 4. P. e1602847.</mixed-citation></citation-alternatives></ref></ref-list></back></article>
